بلاگ
تانزانیا و تجارت محصولات باغبانی شرق آفریقا؛ تلاش برای رفع موانع صادرات
تانزانیا در حال تقویت نقش خود در تجارت محصولات باغبانی شرق آفریقا است و فعالان این بخش به دنبال ایجاد سازوکارهای منطقه‌ای برای کاهش موانع تجاری، بهبود لجستیک و افزایش دسترسی تولیدکنندگان به بازارهای منطقه‌ای و بین‌المللی هستند.
در همین راستا، در ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۶، «شورای باغبانی شرق آفریقا» یا Horticulture Council of Eastern Africa (HoCEA) در نایروبی راه‌اندازی شد. این شورا با مشارکت انجمن‌های باغبانی ۹ کشور منطقه شکل گرفته و هدف آن تقویت هماهنگی میان بخش خصوصی، دولت‌ها و نهادهای منطقه‌ای در زمینه تجارت، لجستیک، سرمایه‌گذاری، استانداردها و دسترسی به بازار است.
چرا تجارت محصولات باغبانی برای تانزانیا اهمیت دارد؟
بخش باغبانی شامل محصولاتی مانند:
- آووکادو
- موز
- آناناس
- سبزیجات
- میوه‌ها
- گل‌های شاخه‌بریده
- محصولات تازه کشاورزی
است که به دلیل ماهیت فسادپذیر خود به زنجیره تأمین سریع و استاندارد نیاز دارند.
تانزانیا در سال‌های اخیر تلاش کرده ظرفیت صادرات محصولات باغبانی خود را افزایش دهد. با این حال، دسترسی به بازارهای خارجی تنها به افزایش تولید وابسته نیست و موضوعاتی مانند کیفیت، استانداردهای بهداشتی، بسته‌بندی، حمل‌ونقل و زنجیره سرد نیز اهمیت زیادی دارند.
یک مطالعه منتشرشده در سال ۲۰۲۶ نیز تأکید کرده است که استانداردهای ایمنی و کیفیت مواد غذایی هم می‌توانند به ورود محصولات تانزانیا به بازارهای خارجی کمک کنند و هم در صورت نبود هماهنگی و اجرای مناسب، به مانع تجاری تبدیل شوند.
مهم‌ترین موانع تجارت محصولات باغبانی تانزانیا
فعالان صنعت باغبانی شرق آفریقا چند مانع اصلی را در مسیر توسعه تجارت شناسایی کرده‌اند.
۱. هزینه بالای حمل‌ونقل
هزینه حمل‌ونقل یکی از چالش‌های مهم برای صادرات محصولات تازه است.
از آنجا که محصولات باغبانی عمر نگهداری محدودی دارند، افزایش زمان یا هزینه حمل می‌تواند مستقیماً بر قیمت نهایی و رقابت‌پذیری صادرات تأثیر بگذارد.
فعالان صنعت منطقه خواستار ایجاد سیستم‌های لجستیکی کارآمدتر برای انتقال محصولات از مزرعه تا بازار نهایی هستند.
۲. ضعف زیرساخت زنجیره سرد
Cold Chain یا زنجیره سرد یکی از مهم‌ترین زیرساخت‌ها برای تجارت میوه و سبزیجات تازه است.
نبود امکانات کافی برای:
- پیش‌سرد کردن محصولات
- سردخانه
- حمل‌ونقل یخچالی
- نگهداری در بنادر
- بسته‌بندی استاندارد
می‌تواند موجب افزایش ضایعات پس از برداشت شود.
به همین دلیل، توسعه زنجیره سرد یکی از محورهای اصلی گفت‌وگوهای منطقه‌ای درباره آینده تجارت محصولات باغبانی شرق آفریقا قرار گرفته است.
۳. تأخیر در مرزها و بنادر
یکی دیگر از مشکلات مطرح‌شده، تأخیر در بنادر و نقاط مرزی است.
برای محصولات صنعتی، تأخیر چندروزه ممکن است قابل مدیریت باشد؛ اما برای محصولات تازه باغبانی، زمان نقش بسیار مهمی دارد.
بنابراین، کاهش زمان ترخیص، دیجیتالی‌شدن فرآیندهای تجاری و ایجاد کریدورهای هوشمند می‌تواند به افزایش رقابت‌پذیری صادرات کمک کند.
۴. استانداردهای SPS و گواهی‌های صادراتی
استانداردهای Sanitary and Phytosanitary یا SPS برای اطمینان از سلامت محصولات، کنترل آفات و جلوگیری از انتقال بیماری‌ها اهمیت دارند.
با این حال، فعالان بخش باغبانی شرق آفریقا معتقدند تفاوت در فرآیندهای صدور گواهی و الزامات بهداشتی می‌تواند تجارت منطقه‌ای را پیچیده‌تر کند.
مطالعه سال ۲۰۲۶ درباره تانزانیا نیز بر اهمیت هماهنگ‌سازی استانداردهای ایمنی و کیفیت و کاهش هزینه‌های انطباق برای صادرکنندگان تأکید دارد.
تشکیل شورای باغبانی شرق آفریقا
راه‌اندازی Horticulture Council of Eastern Africa (HoCEA) یکی از تحولات مهم اخیر در این بخش است.
این شورا انجمن‌های باغبانی ۹ کشور:
- تانزانیا
- کنیا
- اوگاندا
- رواندا
- اتیوپی
- سومالی
- سودان جنوبی
- جمهوری دموکراتیک کنگو
- بوروندی
را در یک چارچوب منطقه‌ای گرد هم آورده است.
هدف این ساختار، ایجاد یک صدای مشترک برای بخش خصوصی در تعامل با دولت‌ها و نهادهای منطقه‌ای درباره تجارت، سرمایه‌گذاری، استانداردها و دسترسی به بازار است.
تمرکز بر لجستیک و تجارت دیجیتال
یکی از محورهای مهم برنامه جدید، توسعه تجارت دیجیتال و کریدورهای هوشمند است.
دیجیتالی‌شدن فرآیندهایی مانند:
- اسناد تجاری
- گواهی‌های صادراتی
- رهگیری محموله
- فرآیندهای گمرکی
- اطلاعات بازار
می‌تواند به کاهش زمان و هزینه تجارت کمک کند.
در گفت‌وگوهای منطقه‌ای سپتامبر ۲۰۲۶، تجارت دیجیتال، کریدورهای هوشمند و تسهیل تجارت به عنوان یکی از چهار محور اصلی مطرح شدند.
فرصت‌های سرمایه‌گذاری در زنجیره باغبانی تانزانیا
رفع موانع تجارت می‌تواند تنها به افزایش صادرات منجر نشود؛ بلکه تقاضا برای زیرساخت‌ها و خدمات جدید نیز ایجاد کند.
برخی از حوزه‌های قابل توجه عبارت‌اند از:
- زنجیره سرد
- سردخانه
- تجهیزات پیش‌سردکن
- کامیون‌های یخچال‌دار
- کانتینرهای سرد
- سیستم‌های کنترل دما
- بسته‌بندی
- بسته‌بندی میوه و سبزیجات
- تجهیزات سورتینگ
- ماشین‌آلات بسته‌بندی
- سیستم‌های درجه‌بندی محصول
- لجستیک
- حمل‌ونقل محصولات تازه
- انبارداری
- مراکز تجمیع محصولات
- خدمات زنجیره تأمین
- فناوری
- سیستم‌های رهگیری محصولات
- نرم‌افزار مدیریت زنجیره تأمین
- پلتفرم‌های تجارت دیجیتال
- سیستم‌های مدیریت انبار و حمل‌ونقل
- فرصت برای شرکت‌های ایرانی
رشد تجارت محصولات باغبانی تانزانیا می‌تواند برای شرکت‌های ایرانی فعال در زمینه ماشین‌آلات، تجهیزات سردخانه‌ای، بسته‌بندی، فرآوری و لجستیک کشاورزی نیز قابل بررسی باشد.
شرکت‌های ایرانی می‌توانند بازار تانزانیا را برای محصولاتی مانند:
- تجهیزات سردخانه
- ماشین‌آلات بسته‌بندی
- تجهیزات فرآوری محصولات کشاورزی
- تجهیزات سورتینگ و درجه‌بندی
- ماشین‌آلات صنایع غذایی
- تجهیزات حمل‌ونقل یخچالی
- سیستم‌های آبیاری
- فناوری‌های زنجیره تأمین
بررسی کنند.
البته ورود به بازار نیازمند بررسی استانداردهای تانزانیا، الزامات واردات، مجوزها، قیمت رقبا، شریک محلی و شرایط پرداخت است.
AfCFTA و فرصت توسعه بازار
یکی دیگر از موضوعات مهم، استفاده بهتر از ظرفیت منطقه تجارت آزاد قاره آفریقا (AfCFTA) است.
فعالان صنعت باغبانی شرق آفریقا معتقدند فرصت‌های ایجادشده توسط AfCFTA هنوز به شکل کامل مورد استفاده قرار نگرفته است.
برای تانزانیا، توسعه صادرات محصولات باغبانی به بازارهای آفریقایی می‌تواند در کنار بازارهای خارج از قاره، یک مسیر مهم برای تنوع‌بخشی به تجارت کشاورزی باشد.
تانزانیا در مسیر توسعه صادرات باغبانی
حرکت به سمت یکپارچه‌سازی تولید، استاندارد، لجستیک، بسته‌بندی و بازار می‌تواند نقش مهمی در افزایش رقابت‌پذیری محصولات باغبانی تانزانیا داشته باشد.
موضوع مهم این است که توسعه صادرات محصولات تازه تنها با افزایش تولید محقق نمی‌شود. زنجیره ارزش کامل از مزرعه تا بازار نهایی باید بتواند با هزینه و زمان مناسب فعالیت کند.
به همین دلیل، کاهش موانع غیرتعرفه‌ای، توسعه زنجیره سرد، بهبود لجستیک، دیجیتالی‌شدن تجارت و هماهنگی استانداردها از موضوعات مهم آینده این بخش هستند.
