تانزانیا در سالهای اخیر تلاش کرده است سیاست جذب سرمایهگذاری را از ورود صرف سرمایه به سمت تولید، ایجاد ارزش افزوده، توسعه زنجیرههای تأمین داخلی و انتقال فناوری هدایت کند.
این رویکرد در سیاستهای سرمایهگذاری و توسعه صنعتی کشور دیده میشود و بخشهایی مانند تولید، کشاورزی و صنایع تبدیلی، فناوری، انرژی، حملونقل و زیرساخت را در کانون توجه سرمایهگذاران قرار داده است.
بر اساس اطلاعات Tanzania Investment and Special Economic Zones Authority (TISEZA)، یکی از معیارهای مهم برای شناسایی سرمایهگذاران استراتژیک، معرفی فناوریهای جدید و نوآورانه، ایجاد اشتغال و افزایش ظرفیت تولید برای صادرات است.
چرا زنجیره تأمین داخلی برای تانزانیا اهمیت دارد؟
جذب سرمایهگذاری زمانی میتواند تأثیر بیشتری بر اقتصاد داشته باشد که سرمایه واردشده با شرکتها و تولیدکنندگان داخلی ارتباط ایجاد کند.
برای مثال، یک کارخانه جدید میتواند علاوه بر تولید محصول نهایی، از مجموعهای از کسبوکارهای داخلی برای:
- تأمین مواد اولیه
- بستهبندی
- حملونقل
- تعمیر و نگهداری
- خدمات فنی
- انبارداری
- خدمات فناوری
- نیروی انسانی
استفاده کند.
به این ترتیب، سرمایهگذاری خارجی میتواند به شکلگیری ارتباطات تجاری میان سرمایهگذاران و شرکتهای داخلی کمک کند.
TISEZA نیز در گزارش خود درباره مزایای سرمایهگذاری، به توسعه بنگاههای داخلی و ارتباط سرمایهگذاران خارجی با تأمینکنندگان و شرکتهای کوچک و متوسط اشاره کرده است.
تمرکز بر ارزش افزوده و تولید داخلی
یکی از موضوعات مهم در استراتژی صنعتی تانزانیا، حرکت از صادرات مواد خام به سمت فرآوری و تولید محصولات با ارزش افزوده بیشتر است.
TISEZA فرصتهایی را در بخشهایی مانند:
- صنایع غذایی
- فرآوری محصولات کشاورزی
- تولید مواد غذایی و نوشیدنی
- صنایع شیمیایی
- فلزات
- ماشینآلات
- تجهیزات حملونقل
- مصالح ساختمانی
- صنایع دارویی
معرفی کرده است.
این موضوع بهویژه در بخش کشاورزی اهمیت دارد؛ زیرا ایجاد صنایع فرآوری در داخل کشور میتواند به جای صادرات محصول خام، امکان تولید و صادرات محصولات فرآوریشده را افزایش دهد.
انتقال فناوری؛ یکی از محورهای جذب سرمایه
یکی از اهداف مهم جذب سرمایهگذاری در تانزانیا، ورود فناوری و دانش فنی جدید به بخشهای تولیدی است.
بر اساس معیارهای TISEZA، معرفی فناوری جدید و نوآورانه یکی از عوامل مورد توجه در ارزیابی سرمایهگذاریهای استراتژیک است.
انتقال فناوری میتواند در حوزههایی مانند:
- اتوماسیون تولید
- ماشینآلات صنعتی
- کشاورزی هوشمند
- فرآوری مواد غذایی
- مدیریت زنجیره تأمین
- لجستیک
- انرژی
- فناوری اطلاعات
- کنترل کیفیت
مورد استفاده قرار گیرد.
در این مدل، سرمایهگذاری تنها به تأمین منابع مالی محدود نمیشود و میتواند همراه با دانش، تجهیزات، آموزش نیروی انسانی و روشهای جدید تولید باشد.
سرمایهگذاری در تانزانیا و توسعه مناطق صنعتی
تانزانیا برای جذب سرمایهگذاری صنعتی، توسعه Special Economic Zones (SEZs) و Export Processing Zones (EPZs) را نیز دنبال کرده است.
در سال ۲۰۲۵، TISEZA از راهاندازی پنج منطقه ویژه اقتصادی استراتژیک خبر داد که با هدف تقویت صنعتیشدن و جذب سرمایهگذاری طراحی شدهاند.
این مناطق شامل:
Nala SEZ
Kwala SEZ
Buzwagi SEZ
Bagamoyo Eco Maritime City
Benjamin William Mkapa SEZ Expansion
هستند.
طبق اعلام TISEZA، اتصال این مناطق به زیرساختهایی مانند SGR، بنادر و فرودگاهها با هدف تقویت تولید صنعتی، صادرات، اشتغال و انتقال فناوری دنبال میشود.
افزایش سرمایهگذاری در تانزانیا
دادههای TISEZA نشان میدهد فعالیت سرمایهگذاری در تانزانیا طی سالهای اخیر افزایش داشته است.
تعداد پروژههای ثبتشده از ۲۵۲ پروژه در سال ۲۰۲۱ به ۹۱۵ پروژه در سال ۲۰۲۵ افزایش یافته است.
همچنین ارزش سرمایهگذاریهای تأییدشده از حدود ۳.۷ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۱ به ۱۰.۹۵ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۵ رسیده است.
این ارقام نشاندهنده افزایش حجم پروژههای سرمایهگذاری تأییدشده هستند؛ با این حال، اجرای واقعی پروژهها و تبدیل سرمایهگذاریهای تأییدشده به تولید، اشتغال و زنجیرههای تأمین داخلی همچنان یک مرحله مهم محسوب میشود.
سرمایهگذاری در تولید؛ از جایگزینی واردات تا صادرات
یکی از زمینههای مورد توجه در بخش تولید تانزانیا، توسعه ظرفیت داخلی برای محصولاتی است که بخشی از نیاز کشور از طریق واردات تأمین میشود.
TISEZA در بخش تولید به فرصتهایی مانند:
تولید روغن خوراکی
صنایع قند
صنایع غذایی
فرآوری میوه و سبزیجات
محصولات لبنی
خوراک دام
مواد ساختمانی
فولاد
قطعات و تجهیزات
اشاره کرده است.
بنابراین سرمایهگذاری در تولید داخلی میتواند همزمان دو هدف را دنبال کند:
کاهش وابستگی به واردات + ایجاد ظرفیت صادراتی
کشاورزی و زنجیرههای ارزش؛ یکی از حوزههای مهم
کشاورزی همچنان یکی از بخشهای مهم اقتصاد تانزانیا است، اما تمرکز سرمایهگذاری در این حوزه به تدریج از تولید اولیه به سمت زنجیرههای ارزش و صنایع تبدیلی نیز گسترش یافته است.
گزارشهای مربوط به فضای سرمایهگذاری تانزانیا در سال ۲۰۲۶، حوزههایی مانند کشاورزی، زنجیرههای ارزش کشاورزی، فناوری دیجیتال و بخشهای مرتبط با اقتصاد آبی را از حوزههای مورد توجه سرمایه و تأمین مالی معرفی کردهاند.
در این چارچوب، فرصتها میتواند از تولید محصولات کشاورزی تا:
تولید → فرآوری → بستهبندی → انبارداری → حملونقل → صادرات
گسترش پیدا کند.
سرمایهگذاری خارجی و توسعه شرکتهای داخلی
یکی از اهداف مهم سرمایهگذاری مولد، ایجاد ارتباط میان شرکتهای بینالمللی و کسبوکارهای تانزانیایی است.
برای مثال، یک پروژه صنعتی خارجی میتواند بخشی از نیازهای خود را از تولیدکنندگان داخلی تأمین کند و در نتیجه فرصتهایی برای شرکتهای کوچک و متوسط ایجاد شود.
این ارتباطات میتواند در حوزههای زیر شکل بگیرد:
- تأمین مواد اولیه
- قطعات صنعتی
- خدمات فنی
- بستهبندی
- حملونقل
- خدمات مهندسی
- فناوری اطلاعات
- تعمیر و نگهداری
به همین دلیل، توسعه زنجیره تأمین داخلی یکی از بخشهای مهم در ارزیابی اثرات اقتصادی سرمایهگذاری است.
اصلاحات سرمایهگذاری و فضای کسبوکار
در سپتامبر ۲۰۲۶، دولت تانزانیا اعلام کرد که در حال بازنگری قوانین، سیاستها و چارچوبهای نهادی سرمایهگذاری است تا محیط کسبوکار قابل پیشبینیتری ایجاد شود و سرمایهگذاریها به اشتغال، مهارتآموزی و ارزش افزوده داخلی منجر شوند.
همچنین TISEZA در حال توسعه خدمات و فرآیندهای الکترونیکی برای متمرکزکردن خدمات سرمایهگذاری و امکان پیگیری دیجیتال فرآیندهاست.
این اصلاحات میتواند برای سرمایهگذاران خارجی اهمیت داشته باشد؛ زیرا علاوه بر میزان سرمایه، موضوعاتی مانند فرآیندهای اداری، مجوزها، مشوقها و چارچوب قانونی در تصمیمگیری سرمایهگذاری نقش دارند.
فرصتهای سرمایهگذاری برای شرکتهای ایرانی
تمرکز تانزانیا بر تولید، زنجیره تأمین و انتقال فناوری میتواند زمینههایی برای بررسی بازار توسط شرکتهای ایرانی ایجاد کند.
بهخصوص شرکتهای فعال در حوزههای:
ماشینآلات و تجهیزات صنعتی
ماشینآلات تولید
تجهیزات بستهبندی
خطوط فرآوری
تجهیزات کارخانهای
قطعات صنعتی
کشاورزی و صنایع غذایی
ماشینآلات فرآوری
تجهیزات سردخانه
سیستمهای آبیاری
تجهیزات بستهبندی
خطوط تولید مواد غذایی
فناوری
اتوماسیون صنعتی
نرمافزارهای مدیریت تولید
فناوری زنجیره تأمین
سیستمهای کنترل کیفیت
فناوریهای کشاورزی هوشمند
زیرساخت و لجستیک
تجهیزات انبار
تجهیزات حملونقل
سیستمهای مدیریت لجستیک
تجهیزات بندری
خدمات مهندسی
برای شرکت ایرانی، ورود به این بازار باید بر اساس بررسی نیاز واقعی بازار، مقررات واردات، استانداردها، قیمت رقبا، شریک محلی، شرایط پرداخت و ساختار پروژه انجام شود.
چرا این روند برای تجارت ایران و تانزانیا مهم است؟
حرکت تانزانیا به سمت تولید داخلی و ارزش افزوده میتواند فرصت تجارت را از فروش صرف کالا به سمت همکاری صنعتی و انتقال فناوری گسترش دهد.
برای مثال، یک شرکت ایرانی ممکن است به جای صادرات محصول نهایی، بتواند در زمینه:
تأمین تجهیزات + انتقال فناوری + آموزش نیروی انسانی + راهاندازی خط تولید + خدمات پس از فروش
با یک شریک تانزانیایی همکاری کند.
این مدل میتواند برای صنایعی مانند صنایع غذایی، کشاورزی، بستهبندی، مواد شیمیایی، ماشینآلات، تجهیزات صنعتی و خدمات فنی و مهندسی قابل بررسی باشد.
