تأکید بخش خصوصی تانزانیا بر ثبات قوانین و سیاستهای قابل پیشبینی، به یکی از موضوعات مهم در بحث جذب سرمایهگذاری خارجی تبدیل شده است. فعالان اقتصادی معتقدند علاوه بر وجود منابع طبیعی، موقعیت جغرافیایی و ظرفیتهای اقتصادی، سرمایهگذاران بلندمدت به محیطی نیاز دارند که در آن قوانین، مقررات و سیاستهای اقتصادی شفاف و قابل پیشبینی باشند.
این موضوع در شرایطی مطرح میشود که دولت تانزانیا در سالهای اخیر مجموعهای از اصلاحات سرمایهگذاری و نهادی را برای بهبود فضای کسبوکار دنبال کرده است.
در سپتامبر ۲۰۲۶، مقامات تانزانیا اعلام کردند که دولت در حال بازنگری قوانین، سیاستها و چارچوبهای نهادی سرمایهگذاری است تا محیط کسبوکار قابل پیشبینیتر شود و در عین حال سرمایهگذاریها به ایجاد اشتغال، توسعه مهارتها و تولید ارزشافزوده داخلی کمک کنند.
چرا ثبات قوانین برای سرمایهگذاران اهمیت دارد؟
سرمایهگذاری خارجی معمولاً به سرمایه قابلتوجه و برنامهریزی چندساله نیاز دارد. شرکتهایی که قصد ساخت کارخانه، توسعه معدن، ایجاد زیرساخت یا راهاندازی یک کسبوکار جدید را دارند، باید بتوانند هزینهها و درآمدهای احتمالی پروژه را در یک دوره بلندمدت ارزیابی کنند.
تغییرات ناگهانی در مقررات مالیاتی، مجوزها، تعرفهها، قوانین واردات یا الزامات فعالیت میتواند محاسبات اقتصادی یک پروژه را تغییر دهد.
به همین دلیل، پیشبینیپذیری سیاستهای اقتصادی یکی از عوامل مهم در تصمیمگیری سرمایهگذاران بینالمللی است.
در فوریه ۲۰۲۶ نیز رئیسجمهور تانزانیا در یک نشست سرمایهگذاری بینالمللی تأکید کرد که سرمایهگذاران امروز علاوه بر فرصت اقتصادی، به اعتماد به نهادها، ثبات سیاستها و اطمینان از پایبندی دولتها به تعهدات نیاز دارند.
بخش خصوصی تانزانیا چه میخواهد؟
بحث ثبات سیاستها فقط از سوی دولت مطرح نشده است. رهبران بخش خصوصی تانزانیا نیز بر ضرورت ایجاد یک محیط تجاری قابل پیشبینی تأکید کردهاند.
در سپتامبر ۲۰۲۶، در جریان 200 CEOs Business Forum در دارالسلام، یکی از فعالان برجسته اقتصادی تانزانیا اظهار کرد که منابع طبیعی، جمعیت و موقعیت جغرافیایی بهتنهایی برای جذب سرمایه بلندمدت کافی نیستند و سرمایهگذاران به سیاستهای قابل پیشبینی، نهادهای معتبر و اجرای مؤثر قوانین نیاز دارند.
این دیدگاه نشان میدهد که رقابت برای جذب سرمایه خارجی تنها به ارائه فرصتهای اقتصادی محدود نمیشود؛ بلکه کیفیت محیط سرمایهگذاری نیز اهمیت زیادی دارد.
اصلاح قوانین سرمایهگذاری در تانزانیا
تانزانیا در سال ۲۰۲۵ قانون جدید Investment and Special Economic Zones Act را تصویب کرد.
این قانون با هدف ایجاد چارچوبی برای توسعه سرمایهگذاری و ایجاد محیط مناسبتر برای سرمایهگذاران، هماهنگی، حفاظت، جذب، تسهیل و ترویج سرمایهگذاری را مورد توجه قرار داده است.
یکی از تغییرات مهم این اصلاحات، ایجاد Tanzania Investment and Special Economic Zones Authority – TISEZA است.
TISEZA از ادغام نهادهای قبلی سرمایهگذاری و مناطق پردازش صادرات شکل گرفته و قرار است بهعنوان نهاد اصلی در زمینه ترویج و تسهیل سرمایهگذاری و توسعه مناطق ویژه اقتصادی فعالیت کند.
TISEZA و تلاش برای سادهتر شدن فرآیند سرمایهگذاری
یکی از اهداف ساختار جدید، کاهش پراکندگی خدمات سرمایهگذاری و سادهتر کردن ارتباط سرمایهگذاران با نهادهای دولتی است.
TISEZA اعلام کرده است که ایجاد یک One Stop Centre برای ارائه خدمات مرتبط با سرمایهگذاری، بخشی از اصلاحات جدید است.
همچنین، این نهاد در زمینه تسهیل دسترسی به زمین، ثبت سرمایهگذاری، مناطق ویژه اقتصادی و رسیدگی به مسائل سرمایهگذاران نقش دارد.
برای یک سرمایهگذار خارجی، چنین ساختاری میتواند اهمیت داشته باشد؛ زیرا تعداد نهادهای درگیر در فرآیند سرمایهگذاری و زمان لازم برای دریافت اطلاعات و خدمات را کاهش میدهد.
پیشبینیپذیری قوانین و Vision 2050
ثبات فضای سرمایهگذاری ارتباط مستقیمی با اهداف Tanzania Development Vision 2050 دارد.
دولت تانزانیا قصد دارد نقش بخش خصوصی را در تحول اقتصادی افزایش دهد و سرمایه خصوصی داخلی و خارجی را به سمت تولید، اشتغال، زیرساخت، فناوری و ایجاد ارزشافزوده هدایت کند.
در سپتامبر ۲۰۲۶، معاون وزیر در دفتر ریاستجمهوری تانزانیا اعلام کرد که اصلاح قوانین سرمایهگذاری با اهداف Vision 2050 و افزایش نقش بخش خصوصی در تحول اقتصادی کشور مرتبط است.
بنابراین، ایجاد محیطی با قوانین شفاف و قابل پیشبینی میتواند یکی از پیششرطهای اجرای موفق برنامههای بلندمدت اقتصادی کشور باشد.
سرمایهگذاران خارجی به دنبال چه هستند؟
برای یک شرکت خارجی که قصد ورود به بازار تانزانیا را دارد، تنها اندازه بازار اهمیت ندارد.
عوامل دیگری نیز در تصمیم سرمایهگذاری نقش دارند، از جمله:
- ثبات قوانین و مقررات؛
- شفافیت فرآیندهای اداری؛
- سرعت دریافت مجوزها؛
- ثبات سیاستهای مالیاتی؛
- دسترسی به زمین صنعتی؛
- زیرساخت حملونقل؛
- دسترسی به انرژی و برق؛
- امکان انتقال سود و سرمایه؛
- دسترسی به نیروی انسانی؛
- حمایت قانونی از سرمایهگذار؛
- امکان حل اختلافات تجاری؛
- دسترسی به بازارهای منطقهای.
بانک جهانی نیز در ارزیابیهای خود درباره فضای سرمایهگذاری تانزانیا، بر اهمیت حمایت از سرمایهگذار، شفافیت، سازوکارهای رسیدگی به شکایات و بهبود محیط مقرراتی برای افزایش سرمایهگذاری تأکید کرده است.
فرصتهای سرمایهگذاری در تانزانیا
بهبود فضای سرمایهگذاری میتواند زمینه جذب سرمایه در بخشهای مختلف اقتصاد تانزانیا را فراهم کند.
۱. تولید و صنعت
توسعه کارخانهها، صنایع غذایی، مواد شیمیایی، تجهیزات صنعتی و تولید کالاهای مصرفی.
۲. معدن و فرآوری مواد معدنی
اکتشاف، استخراج، فرآوری و ایجاد زنجیره ارزش مواد معدنی.
۳. انرژی
نیروگاهها، انرژیهای تجدیدپذیر، شبکه برق و تجهیزات انرژی.
۴. کشاورزی و صنایع غذایی
کشاورزی مدرن، آبیاری، سردخانه، بستهبندی و فرآوری محصولات کشاورزی.
۵. زیرساخت و لجستیک
بنادر، راهآهن، جادهها، انبارها و مراکز توزیع.
۶. فناوری و خدمات دیجیتال
نرمافزار، تجارت الکترونیک، فینتک، مدیریت زنجیره تأمین و خدمات فناوری اطلاعات.
TISEZA نیز در فهرست فرصتهای سرمایهگذاری خود بخشهایی مانند کشاورزی، ماشینآلات، تجهیزات حملونقل، صنایع الکترونیک و برقی، مواد شیمیایی، صنایع سبک، معدن و سنگهای قیمتی را معرفی کرده است.
اهمیت این موضوع برای شرکتهای ایرانی
برای شرکتهای ایرانی که قصد صادرات یا سرمایهگذاری در تانزانیا را دارند، شناخت فضای مقرراتی اهمیت ویژهای دارد.
پیش از ورود به بازار بهتر است موارد زیر بررسی شود:
۱. قوانین مربوط به محصول یا فعالیت موردنظر
۲. الزامات ثبت شرکت و سرمایهگذاری
۳. مجوزهای مورد نیاز
۴. مقررات مالیاتی و گمرکی
۵. الزامات محتوای محلی
۶. قوانین انتقال پول و سود
۷. انتخاب شریک تجاری معتبر
۸. شرایط قرارداد و سازوکار حل اختلاف
۹. زیرساخت و هزینههای لجستیک
۱۰. وضعیت واقعی تقاضا و خریداران
بهویژه در پروژههای بزرگ، بررسی حقوقی و مالی پیش از امضای قرارداد اهمیت زیادی دارد.
ثبات قوانین؛ عامل مهم در رقابت برای جذب سرمایه
تانزانیا در منطقه شرق آفریقا با کشورهای مختلفی برای جذب سرمایه خارجی رقابت میکند. بنابراین، ایجاد محیطی که سرمایهگذار بتواند در آن هزینهها، ریسکها و بازده احتمالی پروژه را بهتر پیشبینی کند، بخشی از رقابتپذیری سرمایهگذاری کشور محسوب میشود.
گزارشهای اخیر نیز نشان میدهند که موضوع predictable regulation و اعتماد سرمایهگذاران در بحث توسعه اقتصادی تانزانیا اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
البته پیشبینیپذیری به معنای ثابت ماندن همیشگی قوانین نیست؛ بلکه برای سرمایهگذاران مهم است که تغییرات قانونی تا حد امکان شفاف، قابل اطلاعرسانی و دارای فرآیند مشخص باشند.
جمعبندی
تأکید بخش خصوصی تانزانیا بر ثبات قوانین و سیاستهای قابل پیشبینی، بخشی از بحث گستردهتر درباره بهبود فضای سرمایهگذاری و جذب سرمایه خارجی در این کشور است.
تانزانیا در سالهای اخیر اصلاحات نهادی و قانونی مختلفی را دنبال کرده و ایجاد TISEZA و تصویب قانون Investment and Special Economic Zones Act 2025 از مهمترین اقدامات در این مسیر بودهاند.
برای سرمایهگذاران خارجی، فرصتهای موجود در بخشهای معدن، انرژی، تولید، کشاورزی، زیرساخت، لجستیک و فناوری میتواند قابل بررسی باشد؛ اما تصمیمگیری درباره هر پروژه نیازمند مطالعه قوانین جاری، ارزیابی بازار، بررسی شریک محلی و تحلیل ریسکهای تجاری و حقوقی است.
مرکز تجاری ایران و تانزانیا میتواند در زمینه بررسی فضای کسبوکار تانزانیا، مطالعه بازار، شناسایی فرصتهای سرمایهگذاری، بررسی شرکای محلی و تسهیل ارتباطات تجاری میان شرکتهای ایرانی و تانزانیایی خدمات ارائه دهد.
