بلاگ
تانزانیا به‌دنبال افزایش ارزش افزوده صادرات قهوه؛ تمرکز بر فرآوری، بسته‌بندی و برندسازی داخلی
تانزانیا در حال بازنگری رویکرد خود در صنعت قهوه است و قصد دارد با توسعه فرآوری داخلی، رُست، بسته‌بندی و برندسازی، سهم بیشتری از ارزش اقتصادی صادرات این محصول را در داخل کشور حفظ کند. فعالان صنعت قهوه معتقدند صادرات عمده قهوه به شکل دانه خام و فرآوری‌نشده، فرصت ایجاد درآمد بیشتر، اشتغال صنعتی و توسعه برندهای ملی را محدود کرده است.
بر اساس گزارشی که روزنامه The Citizen در ۱۲ نوامبر ۲۰۲۶ منتشر کرد، داده‌های بانک جهانی در سامانه تجارت جهانی (WITS) و اطلاعات تجارت سازمان ملل (UN Comtrade) نشان می‌دهد تانزانیا در سال ۲۰۲۴ حدود ۸۲.۱۵ میلیون کیلوگرم قهوه سبز و فرآوری‌نشده صادر کرده است؛ درحالی‌که صادرات قهوه رُست‌شده این کشور تنها حدود ۴۵۶ هزار کیلوگرم بوده است.
ارزش صادرات قهوه سبز تانزانیا در این دسته‌بندی حدود ۲۹۲.۸ میلیون دلار گزارش شده، درحالی‌که صادرات قهوه رُست‌شده تنها حدود ۲.۵ میلیون دلار درآمد ایجاد کرده است. این آمار نشان‌دهنده فاصله قابل‌توجه میان صادرات مواد اولیه و محصولات نهایی با ارزش افزوده بالاتر است.
شکاف ارزش افزوده در صادرات قهوه تانزانیا
تانزانیا از تولیدکنندگان مهم قهوه در شرق آفریقاست و محصولات آن در بازارهای بین‌المللی، به‌ویژه در بخش قهوه عربیکا و روبوستا، مشتریان متعددی دارد.
با این حال، بخش عمده قهوه تولیدی کشور به شکل دانه سبز صادر می‌شود و فرآیندهایی مانند رُست، آسیاب، بسته‌بندی و عرضه با برندهای تجاری در کشورهای واردکننده انجام می‌گیرد.
این وضعیت باعث می‌شود بخشی از درآمد، فرصت‌های شغلی و ارزش صنعتی حاصل از مراحل نهایی تولید در خارج از تانزانیا ایجاد شود.
الکساندر گالانته، مدیر شرکت APK، در گفت‌وگو با The Citizen تأکید کرده است که توسعه واحدهای رُست داخلی و ایجاد برندهای تانزانیایی می‌تواند جایگاه این کشور را در بازار جهانی قهوه تقویت کند.
ژاپن، آلمان و آمریکا؛ بازارهای مهم قهوه تانزانیا
تانزانیا در حال حاضر به بازارهای مهمی در آسیا، اروپا و آمریکای شمالی دسترسی دارد.
بر اساس داده‌های تجارت سال ۲۰۲۴، ژاپن با واردات حدود ۴۷.۷ میلیون دلار قهوه سبز، بزرگ‌ترین مقصد این محصول از تانزانیا بوده است. آلمان با ۳۷.۸ میلیون دلار و ایالات متحده با ۳۰ میلیون دلار در رتبه‌های بعدی قرار داشته‌اند.
ایتالیا و سوئیس نیز به‌ترتیب حدود ۲۹.۹ و ۲۶ میلیون دلار قهوه سبز از تانزانیا وارد کرده‌اند.
اتحادیه اروپا یکی از بازارهای اصلی قهوه تانزانیاست. طبق گزارش وزارت کشاورزی آمریکا (USDA-FAS) در مه ۲۰۲۶، میزان خرید قهوه سبز تانزانیا توسط اتحادیه اروپا حدود پنج برابر بازار آمریکا برآورد شده است.
این بازارها علاوه بر قهوه سبز، می‌توانند برای محصولات رُست‌شده و بسته‌بندی‌شده تانزانیا نیز فرصت ایجاد کنند؛ البته ورود به این بخش مستلزم رعایت استانداردهای کیفیت، بسته‌بندی، ردیابی محصول و شناخت سلیقه مصرف‌کنندگان است.
توسعه بازار داخلی و افزایش مصرف قهوه
افزایش فرآوری داخلی تنها به صادرات محدود نمی‌شود. توسعه مصرف قهوه در بازار داخلی نیز می‌تواند تقاضای پایداری برای واحدهای رُست، بسته‌بندی و تولید محصولات آماده مصرف ایجاد کند.
ایجاد برندهای محلی، عرضه قهوه بسته‌بندی‌شده در فروشگاه‌ها، توسعه کافه‌ها و افزایش آگاهی مصرف‌کنندگان درباره قهوه تولید داخل از جمله اقداماتی است که می‌تواند به تقویت این بازار کمک کند.
به گفته فعالان صنعت، رشد مصرف داخلی می‌تواند رقابت میان خریداران و صادرکنندگان برای تأمین قهوه تولیدی را افزایش دهد و به توسعه زنجیره ارزش در داخل کشور کمک کند.
تأمین مالی زنجیره ارزش قهوه؛ زمینه توسعه واحدهای فرآوری
توسعه فرآوری و بسته‌بندی به سرمایه‌گذاری در ماشین‌آلات، انبارها، تجهیزات کنترل کیفیت و سرمایه در گردش نیاز دارد.
در همین زمینه، بانک توسعه کشاورزی تانزانیا (TADB) اعلام کرده است که مجموع تأمین مالی این بانک برای پروژه‌های زنجیره ارزش قهوه به حدود ۶۶۸.۰۴ میلیارد شیلینگ تانزانیا رسیده است. این منابع شامل تأمین مالی مستقیم پروژه‌ها و تسهیلات ارائه‌شده از طریق مؤسسات مالی همکار است.
تسهیلات مذکور بخش‌هایی مانند تولید، جمع‌آوری محصول، انبارداری، فرآوری، بازاریابی و توسعه فعالیت تعاونی‌های کشاورزی را پوشش می‌دهد.
همچنین بانک Stanbic Tanzania در اکتبر ۲۰۲۶ از آمادگی خود برای تأمین مالی کسب‌وکارهای فعال در زنجیره ارزش قهوه، از کشاورزان و فرآوری‌کنندگان تا صادرکنندگان، خبر داده بود.
این اقدامات می‌تواند زمینه دسترسی بیشتر بنگاه‌های داخلی به منابع مالی برای توسعه ظرفیت فرآوری و صادرات محصولات نهایی را فراهم کند.
فرصت‌های تجاری برای شرکت‌های ایرانی
حرکت تانزانیا به سمت فرآوری داخلی قهوه می‌تواند فرصت‌هایی برای شرکت‌های ایرانی فعال در حوزه صنایع غذایی، ماشین‌آلات و بسته‌بندی ایجاد کند.
مهم‌ترین زمینه‌های قابل بررسی عبارت‌اند از:
۱. ماشین‌آلات رُست و آسیاب قهوه: صادرات دستگاه‌های صنعتی و نیمه‌صنعتی رُست، آسیاب و تجهیزات آماده‌سازی قهوه.
۲. تجهیزات بسته‌بندی: تأمین ماشین‌آلات بسته‌بندی، پاکت‌های چندلایه، بسته‌بندی‌های دارای سوپاپ و تجهیزات پرکن و توزین.
۳. فناوری کنترل کیفیت: ارائه تجهیزات آزمایشگاهی، دستگاه‌های سنجش رطوبت، کنترل کیفیت دانه و تجهیزات ارزیابی محصول.
۴. انبارداری و نگهداری: تأمین تجهیزات انبار، سیستم‌های کنترل رطوبت و راهکارهای نگهداری قهوه برای حفظ کیفیت محصول.
۵. همکاری در تولید محصولات نهایی: مشارکت با شرکت‌ها و تعاونی‌های تانزانیایی برای تولید قهوه رُست‌شده، آسیاب‌شده و بسته‌بندی‌شده با برندهای محلی یا مشترک.
۶. خدمات بازاریابی و صادرات: کمک به توسعه برند، طراحی بسته‌بندی و شناسایی خریداران در بازارهای منطقه‌ای و بین‌المللی.
ورود به این بازار نیازمند بررسی ظرفیت واقعی تولید، تأمین مواد اولیه، استانداردهای مقصد صادراتی، مقررات واردات ماشین‌آلات و شناسایی شرکای محلی است.
جمع‌بندی
تانزانیا با برخورداری از ظرفیت قابل‌توجه تولید قهوه، به‌دنبال عبور از مدل صادرات عمدتاً خام و توسعه فرآوری و بسته‌بندی در داخل کشور است.
فاصله میان ارزش صادرات قهوه سبز و قهوه رُست‌شده نشان می‌دهد توسعه صنایع پایین‌دستی می‌تواند فرصت مهمی برای افزایش درآمد صادراتی، ایجاد اشتغال و تقویت برندهای ملی باشد.
برای شرکت‌های ایرانی فعال در حوزه ماشین‌آلات صنایع غذایی، بسته‌بندی، تجهیزات فرآوری و خدمات صادراتی، این روند می‌تواند زمینه‌ای برای همکاری صنعتی و تجاری با فعالان صنعت قهوه تانزانیا فراهم کند.
