بلاگ
کشورهای شرق آفریقا برای کاهش کسری ۱.۲ میلیون تنی شکر همکاری میکنند؛ فرصتهای جدید برای توسعه صنعت قند
کشورهای جامعه شرق آفریقا (EAC) در تلاش هستند با گسترش همکاریهای منطقهای، افزایش تولید داخلی و توسعه تجارت میان کشورهای عضو، کسری عرضه شکر را کاهش دهند. بر اساس آمار سازمان بینالمللی شکر (ISO)، شش کشور تانزانیا، کنیا، اوگاندا، رواندا، بوروندی و سودان جنوبی در مجموع حدود ۱.۶ میلیون تن شکر در سال ۲۰۲۵ تولید کردهاند؛ در حالی که تقاضای سالانه آنها حدود ۲.۸ میلیون تن برآورد میشود.
این اختلاف نشاندهنده کسری تقریبی ۱.۲ میلیون تنی شکر در منطقه است؛ موضوعی که وابستگی برخی کشورهای شرق آفریقا به واردات از بازارهای خارج از منطقه را افزایش داده و ضرورت سرمایهگذاری در تولید و فرآوری داخلی را برجسته کرده است.
این موضوع پس از نشست هیئتمدیره انجمن صنعت شکر شرق آفریقا (EASIA) در شهر آروشا مطرح شد؛ نشستی که در آن نمایندگان صنعت قند کشورهای منطقه بر تبادل فناوری، تجربه و دانش فنی برای افزایش بهرهوری تأکید کردند.
وضعیت تولید و مصرف شکر در کشورهای شرق آفریقا
آمار منتشرشده نشان میدهد ظرفیت تولید و میزان مصرف شکر در کشورهای منطقه تفاوت قابلتوجهی دارد.
تانزانیا: این کشور در فصل تولید ۲۰۲۴/۲۰۲۵ حدود ۴۵۳٬۳۸۳ تن شکر تولید کرده، در حالی که تقاضای سالانه آن حدود ۶۵۰ هزار تن برآورد شده است. بر این اساس، کسری تولید تانزانیا حدود ۱۹۶٬۶۱۷ تن بوده است.
کنیا: تولید شکر این کشور در سال ۲۰۲۴ حدود ۸۱۵٬۵۰۰ تن گزارش شده، در حالی که تقاضای سال ۲۰۲۵ حدود ۱٫۱۴ میلیون تن بوده است. بنابراین کنیا با کسری تقریبی ۳۲۴٬۵۰۰ تن مواجه بوده است.
اوگاندا: این کشور سالانه بین ۶۵۰ تا ۷۰۰ هزار تن شکر تولید میکند، در حالی که مصرف داخلی آن حدود ۴۵۰ هزار تن است. به همین دلیل، اوگاندا با مازاد تولیدی حدود ۲۰۰ تا ۲۵۰ هزار تن ظرفیت بالقوه تأمین بخشی از نیاز کشورهای همسایه را دارد.
رواندا: تولید سالانه شکر در این کشور حدود ۱۲ تا ۱۳ هزار تن است و تنها نزدیک به ۷٫۵ درصد تقاضای داخلی را پوشش میدهد.
این تفاوتها نشان میدهد که توسعه تجارت منطقهای میتواند به توزیع بهتر شکر میان کشورهای دارای مازاد و کشورهای دارای کسری کمک کند؛ البته تحقق این ظرفیت به رفع موانع تجاری، هماهنگی مقررات و بهبود زیرساختهای حملونقل وابسته است.
همکاری منطقهای برای افزایش تولید و کاهش واردات
پروفسور کنت بنگسی، رئیس جدید انجمن صنعت شکر شرق آفریقا و مدیرکل هیئت شکر تانزانیا، تأکید کرده است که کشورهای منطقه باید تجربهها، نتایج تحقیقات و فناوریهای خود را برای افزایش بهرهوری و رقابتپذیری صنعت شکر به اشتراک بگذارند.
به گفته او، همکاری منطقهای میتواند به افزایش تولید، ایجاد اشتغال و کاهش هزینههای ارزی ناشی از واردات شکر از خارج از منطقه کمک کند.
همچنین رقابت با تولیدکنندگان بزرگ جهانی مانند برزیل و هند، ضرورت ارتقای فناوری و کاهش هزینه تولید در کارخانههای شرق آفریقا را بیشتر کرده است.
از محورهای اصلی همکاری مورد بحث میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- تبادل دانش فنی و فناوریهای جدید کشت نیشکر
- توسعه روشهای آبیاری و افزایش بهرهوری مزارع
- بهبود عملکرد کارخانههای تولید و تصفیه شکر
- سرمایهگذاری در توسعه ظرفیت فرآوری
- گسترش تجارت شکر میان کشورهای منطقه
- تنوعبخشی به محصولات جانبی نیشکر و افزایش ارزش افزوده
توسعه صنایع جانبی نیشکر؛ از تولید برق تا اتانول و کود
یکی از فرصتهای مهم صنعت قند شرق آفریقا، استفاده اقتصادی از محصولات جانبی فرآوری نیشکر است.
تفاله نیشکر که با نام باگاس (Bagasse) شناخته میشود، قابلیت استفاده در تولید برق را دارد. برخی کارخانههای منطقه با استفاده از این ماده، بخشی از برق موردنیاز خود را تأمین میکنند و وابستگیشان به شبکه برق سراسری را کاهش میدهند.
در نمونهای از صنعت شکر اوگاندا، یک کارخانه دارای ظرفیت تولید ۵۰ مگاوات برق است که حدود ۲۰ مگاوات آن برای فعالیت کارخانه مصرف میشود و ۳۰ مگاوات باقیمانده به شبکه برق کشور تزریق میشود.
علاوه بر تولید برق، تولید اتانول و کود از محصولات جانبی نیشکر نیز میتواند منابع درآمدی جدیدی برای کارخانهها ایجاد کند.
این رویکرد به کاهش ضایعات، بهبود بهرهوری اقتصادی و افزایش ارزش افزوده در زنجیره تولید شکر کمک میکند.
تغییر مدیریت انجمن صنعت شکر شرق آفریقا
در نشست اخیر انجمن صنعت شکر شرق آفریقا، تانزانیا ریاست این انجمن را برای دوره دو ساله آینده بر عهده گرفت.
بر اساس تغییرات مدیریتی اعلامشده، کنیا بهعنوان نایبرئیس و اوگاندا مسئولیت دبیرخانه انجمن را بر عهده گرفته است.
انجمن EASIA همچنین از طریق ارتباط با شورای کسبوکار شرق آفریقا (EABC)، پیشنهادهای فعالان صنعت را به وزارتخانههای مسئول کشاورزی، تجارت و دارایی کشورهای عضو منتقل میکند تا شرایط فعالیت اقتصادی و سرمایهگذاری در این بخش بهبود یابد.
فرصتهای تجاری برای شرکتهای ایرانی
کسری عرضه شکر در شرق آفریقا و برنامه کشورهای منطقه برای توسعه تولید داخلی میتواند فرصتهایی برای شرکتهای ایرانی فعال در صنایع غذایی، کشاورزی و ماشینآلات صنعتی ایجاد کند.
مهمترین زمینههای قابل بررسی عبارتاند از:
۱. ماشینآلات و تجهیزات کارخانههای قند: تأمین تجهیزات خردایش نیشکر، استخراج شیره، تصفیه، تبلور و بستهبندی شکر.
۲. تجهیزات کشاورزی و آبیاری: عرضه ماشینآلات کشت و برداشت نیشکر، سیستمهای آبیاری و تجهیزات افزایش بهرهوری مزارع.
۳. مواد و تجهیزات صنعتی: تأمین قطعات مصرفی، تجهیزات تعمیر و نگهداری و مواد موردنیاز کارخانههای قند.
۴. صنایع جانبی نیشکر: همکاری در توسعه فناوری تولید برق از باگاس، تولید اتانول و کودهای حاصل از محصولات جانبی.
۵. سرمایهگذاری و انتقال فناوری: مشارکت با کارخانهها و سرمایهگذاران منطقهای برای توسعه ظرفیت تولید و فرآوری.
۶. تجارت و صادرات شکر: بررسی بازار کشورهای دارای کسری عرضه و فرصتهای تأمین منطقهای، با توجه به تعرفهها، مجوزهای واردات و مقررات تجاری کشورهای عضو.
برای شرکتهای ایرانی، ورود به این بازار تنها به صادرات شکر محدود نمیشود؛ تأمین تجهیزات، خدمات مهندسی و انتقال فناوری نیز میتواند زمینه همکاری بلندمدت ایجاد کند.
جمعبندی
کسری حدود ۱.۲ میلیون تنی شکر در کشورهای شرق آفریقا، ضرورت توسعه ظرفیت تولید و تقویت تجارت منطقهای را بیش از گذشته نمایان کرده است.
همکاری کشورهای عضو در زمینه تبادل فناوری، افزایش بهرهوری مزارع، توسعه کارخانههای فرآوری و استفاده از محصولات جانبی نیشکر میتواند وابستگی منطقه به واردات را کاهش دهد و فرصتهای اقتصادی جدیدی ایجاد کند.
برای شرکتهای ایرانی فعال در صنایع غذایی، ماشینآلات کشاورزی، تجهیزات صنعتی و فناوریهای فرآوری، توسعه صنعت قند شرق آفریقا میتواند زمینهای برای بررسی فرصتهای صادراتی و سرمایهگذاری در بازار منطقه باشد.