بندر دارالسلام در سال ۲۰۲۶ شاهد افزایش ظرفیت عملیاتی، رشد حجم جابه‌جایی کالا و بهبود سرعت خدمات بندری بوده است؛ تحولاتی که نقش این بندر را در تجارت خارجی تانزانیا و اتصال این کشور به بازارهای شرق و مرکز آفریقا تقویت می‌کند.
بر اساس اعلام رسمی Tanzania Ports Authority (TPA)، بندر دارالسلام بندر اصلی تانزانیا است و حدود ۹۵ درصد تجارت بین‌المللی این کشور را پوشش می‌دهد. این بندر همچنین به کشورهای محصور در خشکی از جمله زامبیا، جمهوری دموکراتیک کنگو، بوروندی، رواندا، مالاوی، اوگاندا و زیمبابوه خدمات حمل‌ونقل و ترانزیتی ارائه می‌کند.
رشد حجم جابه‌جایی کالا در بندر دارالسلام
یکی از مهم‌ترین نشانه‌های توسعه بندر دارالسلام، افزایش حجم کالاهای عبوری است.
بر اساس گزارش منتشرشده در سپتامبر ۲۰۲۶، حجم عملیات بندر دارالسلام در سال مالی ۲۰۲۵/۲۶ به رکورد ۳۳.۷ میلیون تن رسید. مقامات بندری افزایش سرمایه‌گذاری در زیرساخت، استفاده از فناوری‌های جدید و بهبود فرآیندهای تخلیه و ترخیص را از عوامل این رشد عنوان کرده‌اند.
این روند در حالی رخ داده که تجارت تانزانیا با کشورهای همسایه نیز در حال گسترش است و بندر دارالسلام به‌عنوان یکی از مسیرهای اصلی دسترسی کشورهای محصور در خشکی به اقیانوس هند مورد استفاده قرار می‌گیرد.
کاهش چشمگیر زمان تخلیه کشتی‌ها
یکی از تحولات مهم بندر دارالسلام، افزایش سرعت عملیات تخلیه کالا است.
شرکت DP World اعلام کرده است که زمان تخلیه محموله‌های مشابه در ترمینال تحت مدیریت این شرکت، از بیش از ۳۰۰ ساعت به کمتر از ۲۸ ساعت کاهش یافته است؛ یعنی کاهش بیش از ۹۰ درصدی زمان تخلیه. این بهبود پس از اجرای تغییرات عملیاتی و استفاده از تجهیزات و روش‌های جدید حمل‌ونقل، از جمله عملیات مدرن Roll-on/Roll-off (RoRo)، حاصل شده است.
کاهش زمان عملیات بندری می‌تواند برای صاحبان کالا اهمیت زیادی داشته باشد؛ زیرا زمان کمتر در بندر معمولاً به کاهش بخشی از هزینه‌های مرتبط با توقف، انبارداری و تأخیر در زنجیره تأمین کمک می‌کند.
افزایش جذابیت بندر برای خطوط کشتیرانی
بهبود سرعت خدمات بندری تنها به معنای کاهش زمان تخلیه نیست.
بر اساس اظهارات مقام‌های حمل‌ونقل تانزانیا در سپتامبر ۲۰۲۶، استفاده از تجهیزات مدرن و بهبود سرعت خدمات باعث شده است بندر دارالسلام برای کشتی‌ها جذاب‌تر شود و تعداد کشتی‌های مراجعه‌کننده افزایش پیدا کند. در همین گزارش تأکید شده است که سرعت تخلیه و جابه‌جایی کالا باید با خروج سریع محموله‌ها از بندر و انتقال آنها به مقصد نهایی همراه باشد.
این موضوع اهمیت هماهنگی میان بندر، گمرک، حمل‌ونقل جاده‌ای، راه‌آهن، انبارها و مراکز توزیع را نشان می‌دهد.
پروژه دروازه دریایی دارالسلام
بخش مهمی از تحول بندر دارالسلام به Dar es Salaam Maritime Gateway Program (DMGP) مربوط است.
هدف این برنامه افزایش کارایی و ظرفیت بندر، بهبود زیرساخت‌های دریایی و امکان پذیرش کشتی‌های بزرگ‌تر است.
طبق اطلاعات رسمی پروژه، بندر دارالسلام پس از توسعه دارای ۱۲ اسکله عمیق‌تر شده و ظرفیت آن در چارچوب برنامه توسعه از حدود ۱۶ میلیون تن قبل از پروژه به هدف ۲۸ میلیون تن تا سال ۲۰۲۷ افزایش خواهد یافت.
این پروژه علاوه بر تانزانیا، برای کشورهای محصور در خشکی که از مسیر دارالسلام برای تجارت خارجی استفاده می‌کنند نیز اهمیت دارد.
چرا بندر دارالسلام برای شرق آفریقا اهمیت دارد؟
موقعیت جغرافیایی دارالسلام یکی از مهم‌ترین مزیت‌های آن است.
این بندر در ساحل اقیانوس هند قرار دارد و امکان اتصال تانزانیا به مسیرهای دریایی بین‌المللی را فراهم می‌کند. از سوی دیگر، شبکه‌های جاده‌ای و ریلی از دارالسلام به کشورهای داخلی شرق و مرکز آفریقا متصل می‌شوند.
در نتیجه، این بندر تنها یک زیرساخت برای واردات و صادرات تانزانیا نیست؛ بلکه بخشی از یک کریدور تجاری منطقه‌ای است.
کشورهایی مانند:
- زامبیا
- جمهوری دموکراتیک کنگو
- رواندا
- بوروندی
- مالاوی
- اوگاندا
- زیمبابوه
می‌توانند از مسیرهای حمل‌ونقل مرتبط با بندر دارالسلام برای دسترسی به بازارهای جهانی استفاده کنند.
نقش راه‌آهن در توسعه بندر دارالسلام
توسعه بندر زمانی بیشترین اثر اقتصادی را خواهد داشت که با شبکه ریلی و جاده‌ای هماهنگ شود.
اتصال بندر به شبکه‌های ریلی مانند TAZARA و شبکه SGR می‌تواند انتقال کانتینرها و کالاهای فله‌ای را به مناطق داخلی و کشورهای همسایه تسهیل کند.
در گزارش عملکرد سال مالی ۲۰۲۵/۲۶ شرکت Adani Ports نیز به آغاز عملیات ریلی TAZARA در داخل ترمینال کانتینری و همچنین توسعه خدمات جدید دریایی مرتبط با شبه‌قاره هند اشاره شده است.
این اتصال میان بندر، راه‌آهن و بازارهای داخلی و منطقه‌ای یکی از عناصر مهم توسعه کریدورهای تجاری شرق آفریقا محسوب می‌شود.
فرصت‌های تجاری و سرمایه‌گذاری
افزایش ظرفیت بندر دارالسلام می‌تواند برای بخش‌های مختلف زنجیره تأمین فرصت ایجاد کند.
از جمله حوزه‌های قابل بررسی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- تجهیزات بندری و جابه‌جایی کالا
- ماشین‌آلات تخلیه و بارگیری
- تجهیزات کانتینری
- سیستم‌های مدیریت بندر
- نرم‌افزارهای لجستیک
- انبارداری و مراکز توزیع
- حمل‌ونقل ریلی
- حمل‌ونقل جاده‌ای
- خدمات زنجیره تأمین
- سردخانه و زنجیره سرد
- خدمات گمرکی و ترخیص
- بسته‌بندی و لجستیک صادراتی
برای شرکت‌های ایرانی که به دنبال ورود به بازار تانزانیا یا شرق آفریقا هستند، توسعه زیرساخت بندری می‌تواند از منظر کاهش زمان و هزینه لجستیک، واردات تجهیزات، صادرات کالا و ایجاد شبکه توزیع منطقه‌ای مورد بررسی قرار گیرد.
اهمیت بندر دارالسلام برای صادرکنندگان ایرانی
برای صادرکنندگان ایرانی، شناخت مسیرهای لجستیکی یکی از پیش‌نیازهای ورود موفق به بازار آفریقا است.
بندر دارالسلام می‌تواند به‌عنوان یکی از مسیرهای دریایی مورد بررسی برای دسترسی به تانزانیا و برخی بازارهای محصور در خشکی شرق و مرکز آفریقا قرار گیرد.
محصولاتی مانند:
- ماشین‌آلات صنعتی
- تجهیزات کشاورزی
- مواد و تجهیزات ساختمانی
- محصولات پتروشیمی
- مواد اولیه صنایع
- تجهیزات فرآوری غذایی
- تجهیزات بسته‌بندی
- کالاهای مصرفی
می‌توانند از منظر هزینه حمل، زمان ترانزیت، تعرفه‌ها، استانداردها و امکان توزیع منطقه‌ای مورد مطالعه قرار گیرند.
البته انتخاب مسیر تجاری مناسب برای هر محصول به مبدأ، مقصد، نوع کالا، حجم محموله، شرایط قرارداد و هزینه‌های بندری و زمینی بستگی دارد.
بندر دارالسلام و آینده تجارت تانزانیا
رشد حجم کالا، کاهش زمان عملیات و سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های بندری نشان می‌دهد که دارالسلام در حال تقویت جایگاه خود در شبکه تجارت منطقه‌ای است.
طبق داده‌های رسمی TPA، این بندر حدود ۹۵ درصد تجارت بین‌المللی تانزانیا را پوشش می‌دهد و به چندین کشور محصور در خشکی در شرق و مرکز آفریقا خدمات ارائه می‌کند.
در صورت تداوم سرمایه‌گذاری در بندر، راه‌آهن، جاده‌ها، گمرک و مراکز لجستیکی، دارالسلام می‌تواند نقش پررنگ‌تری در انتقال کالا میان اقیانوس هند و بازارهای داخلی آفریقا ایفا کند.
جمع‌بندی
بندر دارالسلام در حال تجربه تحولاتی در ظرفیت، فناوری و سرعت عملیات بندری است.
ثبت رکورد ۳۳.۷ میلیون تن جابه‌جایی کالا در سال مالی ۲۰۲۵/۲۶ و کاهش بیش از ۹۰ درصدی زمان تخلیه برخی محموله‌ها به کمتر از ۲۸ ساعت، از جمله نشانه‌های این تحول هستند.
در کنار توسعه زیرساخت‌های بندری، اتصال به شبکه‌های ریلی و جاده‌ای می‌تواند اهمیت دارالسلام را به‌عنوان یک مسیر تجاری برای تانزانیا و کشورهای همسایه افزایش دهد.
