سرمایه‌گذاری چین در تانزانیا در سه‌ماهه دوم سال ۲۰۲۶ رشد قابل‌توجهی داشته و این کشور با ثبت حدود ۳.۱۴ میلیارد دلار سرمایه، نزدیک به ۹۳ درصد از کل سرمایه خارجی ثبت‌شده در چارچوب مناطق پردازش صادراتی و مناطق ویژه اقتصادی (EPZ/SEZ) تانزانیا را به خود اختصاص داده است.
بر اساس داده‌های Tanzania Investment and Special Economic Zones Authority (TISEZA)، در فاصله آوریل تا ژوئن ۲۰۲۶، هفت پروژه تحت چارچوب EPZ و SEZ با مجموع سرمایه حدود ۳.۳۸ میلیارد دلار ثبت شد. این پروژه‌ها در مجموع ظرفیت ایجاد ۳۰,۲۳۵ شغل و حدود ۵۱۷.۸ میلیون دلار گردش مالی صادراتی پیش‌بینی‌شده را دارند.
چین با حدود ۳.۱۴۳۸ میلیارد دلار سرمایه و پیش‌بینی ایجاد ۱۹,۰۲۷ شغل، با فاصله زیادی بزرگ‌ترین منبع سرمایه خارجی در این چارچوب طی این دوره بوده است.
ارقام کلیدی سرمایه‌گذاری چین در تانزانیا
داده‌های منتشرشده تصویری قابل‌توجه از افزایش حجم پروژه‌های سرمایه‌گذاری ارائه می‌کنند:
- شاخص مقدار
- کل سرمایه EPZ/SEZ حدود ۳.۳۸ میلیارد دلار
- سرمایه چین حدود ۳.۱۴ میلیارد دلار
- سهم چین حدود ۹۳٪
- کل پروژه‌های EPZ/SEZ ۷ پروژه
- اشتغال پیش‌بینی‌شده ۳۰,۲۳۵ شغل
- اشتغال مرتبط با سرمایه چین ۱۹,۰۲۷ شغل
- گردش مالی صادراتی پیش‌بینی‌شده ۵۱۷.۸ میلیون دلار
- دوره بررسی آوریل تا ژوئن ۲۰۲۶
این ارقام مربوط به پروژه‌های ثبت‌شده و نتایج پیش‌بینی‌شده هستند و لزوماً به معنی آن نیستند که تمام سرمایه تاکنون به‌طور کامل وارد پروژه‌ها شده یا همه مشاغل ایجاد شده‌اند.
تولید؛ مهم‌ترین مقصد سرمایه‌گذاری در تانزانیا
همزمان با افزایش سرمایه‌گذاری چین، بخش تولید و Manufacturing به مهم‌ترین مقصد سرمایه‌گذاری در اقتصاد گسترده‌تر تانزانیا تبدیل شده است.
در سه‌ماهه آوریل تا ژوئن ۲۰۲۶، تانزانیا در چارچوب طرح عمومی سرمایه‌گذاری، ۲۴۳ پروژه با ارزش مجموع حدود ۱.۸۸ میلیارد دلار ثبت کرد.
این پروژه‌ها در مجموع ظرفیت ایجاد ۳۳,۸۰۵ شغل را دارند.
از میان آنها:
۱۳۹ پروژه مربوط به بخش تولید بود.
ارزش این پروژه‌ها حدود ۷۶۴.۰۷ میلیون دلار بود.
اشتغال پیش‌بینی‌شده آنها به ۱۷,۸۷۵ شغل می‌رسید.
ساختمان تجاری، ساخت‌وساز و زیرساخت اقتصادی با ۱۳ پروژه و ۳۸۷.۲۲ میلیون دلار در رتبه بعدی قرار گرفت.
گردشگری ۲۳ پروژه به ارزش ۳۶۱.۳۶ میلیون دلار داشت.
کشاورزی نیز ۲۳ پروژه به ارزش ۶۹.۲۷ میلیون دلار ثبت کرد.
این آمار نشان می‌دهد که صنعت و تولید در حال تبدیل‌شدن به یکی از مهم‌ترین محورهای رشد سرمایه‌گذاری در تانزانیا است.
🇹🇿 تانزانیا به دنبال تبدیل سرمایه خارجی به صنعت داخلی است
افزایش سرمایه‌گذاری خارجی برای تانزانیا یک فرصت مهم است، اما کارشناسان معتقدند مسئله اصلی دیگر فقط جذب سرمایه نیست؛ بلکه نحوه تبدیل این سرمایه به ظرفیت تولید داخلی، اشتغال، انتقال فناوری و رشد کسب‌وکارهای تانزانیایی اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
پروفسور Humphrey Moshi از مرکز مطالعات چین در دانشگاه دارالسلام تأکید کرده که تانزانیا باید از سرمایه‌گذاری چین برای توسعه صنعتی، افزایش ارزش افزوده محصولات صادراتی و تقویت ظرفیت تولید داخلی استفاده کند.
به بیان دیگر، هدف نباید صرفاً افزایش تعداد کارخانه‌های خارجی باشد؛ بلکه باید ایجاد یک اکوسیستم صنعتی داخلی باشد که در آن شرکت‌های تانزانیایی نیز در زنجیره ارزش قرار بگیرند.
ایجاد زنجیره‌های صنعتی؛ گام بعدی تانزانیا
یکی از مهم‌ترین پیشنهادهای مطرح‌شده، ایجاد ارتباط میان صنایع مختلف است.
برای مثال، یک کارخانه می‌تواند مواد اولیه یا محصولات نیمه‌ساخته مورد نیاز کارخانه دیگری را در داخل تانزانیا تأمین کند. چنین ارتباطی باعث می‌شود سرمایه‌گذاری یک شرکت خارجی تنها به همان کارخانه محدود نماند.
در این مدل، یک پروژه بزرگ صنعتی می‌تواند برای مجموعه‌ای از کسب‌وکارهای دیگر نیز تقاضا ایجاد کند؛ از جمله:
- تأمین‌کنندگان مواد اولیه
- شرکت‌های بسته‌بندی
- تولیدکنندگان قطعات
- شرکت‌های حمل‌ونقل
- خدمات لجستیک
- شرکت‌های تعمیر و نگهداری
- خدمات مهندسی
- شرکت‌های فناوری
- شرکت‌های خدماتی و بازرگانی
این نوع ارتباطات می‌تواند اثر اقتصادی سرمایه‌گذاری خارجی را از یک پروژه منفرد به یک شبکه صنعتی گسترده‌تر منتقل کند.
انتقال فناوری و مهارت؛ یکی از مهم‌ترین دستاوردهای مورد انتظار
یکی دیگر از موضوعات کلیدی مطرح‌شده در گزارش The Citizen، انتقال مهارت‌های فنی و فناوری به نیروی کار تانزانیا است.
کارشناسان معتقدند زمانی که سرمایه‌گذاری خارجی در بخش تولید انجام می‌شود، باید سازوکارهایی وجود داشته باشد تا کارکنان و متخصصان محلی بتوانند مهارت‌های فنی، مدیریتی و صنعتی مورد نیاز را کسب کنند.
این موضوع می‌تواند در بلندمدت به شکل‌گیری نیروی انسانی متخصص‌تر در بخش‌های مختلف اقتصاد تانزانیا منجر شود.
به همین دلیل، ارزش یک پروژه سرمایه‌گذاری را نمی‌توان فقط با میزان سرمایه واردشده سنجید؛ بلکه مواردی مانند:
سرمایه + فناوری + مهارت + اشتغال + تولید داخلی + صادرات
باید در کنار یکدیگر بررسی شوند.
فرصت برای شرکت‌های کوچک و متوسط تانزانیا
یکی از اهداف مهمی که کارشناسان برای سرمایه‌گذاری چین در تانزانیا مطرح کرده‌اند، افزایش مشارکت SMEهای تانزانیایی در زنجیره تأمین شرکت‌های بزرگ خارجی است.
اگر کارخانه‌های چینی در تانزانیا بتوانند بخشی از کالاها و خدمات مورد نیاز خود را از شرکت‌های داخلی خریداری کنند، سرمایه‌گذاری خارجی می‌تواند اثر گسترده‌تری بر اقتصاد داشته باشد.
برای مثال، شرکت‌های کوچک و متوسط می‌توانند در حوزه‌هایی مانند:
- تأمین قطعات
- بسته‌بندی
- حمل‌ونقل
- خدمات فنی
- تعمیرات صنعتی
- مواد اولیه
- خدمات فناوری اطلاعات
- خدمات لجستیکی
- خدمات مهندسی
به زنجیره تأمین کارخانه‌های بزرگ وارد شوند.
این ارتباط می‌تواند به رشد شرکت‌های داخلی و افزایش توان آنها برای ورود به بازارهای منطقه‌ای و بین‌المللی کمک کند.
۹۳۴ پروژه سرمایه‌گذاری در مسیر توسعه تانزانیا
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر می‌شود که کل سبد سرمایه‌گذاری تانزانیا را در نظر بگیریم.
بر اساس داده‌های TISEZA، بین آوریل و ژوئن ۲۰۲۶، ۲۵۰ پروژه سرمایه‌گذاری جدید در چارچوب طرح عمومی سرمایه‌گذاری و EPZ/SEZ ثبت شد.
با اضافه‌شدن این پروژه‌ها، تعداد تجمعی پروژه‌های ثبت‌شده به ۹۳۴ پروژه رسید.
ارزش این پروژه‌ها حدود ۸.۸ میلیارد دلار بوده و ظرفیت ایجاد بیش از ۲۵۳,۵۱۲ شغل را دارند.
البته این ارقام نیز بیانگر سرمایه‌گذاری‌های ثبت‌شده و اشتغال پیش‌بینی‌شده هستند و نباید آنها را معادل سرمایه‌گذاری کاملاً تحقق‌یافته یا مشاغل بالفعل دانست.
چرا سرمایه‌گذاری چین برای اقتصاد تانزانیا مهم است؟
چین طی سال‌های اخیر به یکی از شرکای مهم اقتصادی آفریقا تبدیل شده و حضور آن در تانزانیا نیز از تجارت و زیرساخت به حوزه‌های صنعتی و تولیدی گسترش یافته است.
افزایش سرمایه‌گذاری در بخش تولید می‌تواند برای تانزانیا چند مزیت بالقوه داشته باشد:
۱. افزایش ظرفیت تولید داخلی
تولید داخلی می‌تواند وابستگی به واردات برخی کالاها را کاهش دهد.
۲. افزایش ارزش افزوده صادرات
به‌جای صادرات مواد خام، امکان فرآوری و صادرات محصولات با ارزش افزوده بالاتر ایجاد می‌شود.
۳. ایجاد اشتغال
پروژه‌های صنعتی علاوه بر اشتغال مستقیم، می‌توانند فرصت‌های غیرمستقیم زیادی ایجاد کنند.
۴. انتقال فناوری
ورود شرکت‌های خارجی می‌تواند زمینه انتقال فناوری و دانش فنی را فراهم کند.
۵. توسعه زنجیره تأمین داخلی
شرکت‌های تانزانیایی می‌توانند به تأمین‌کننده کارخانه‌های بزرگ تبدیل شوند.
۶. تقویت صادرات منطقه‌ای
تانزانیا با دسترسی به بازارهای EAC، SADC و سایر بازارهای آفریقایی می‌تواند از تولید داخلی برای گسترش صادرات استفاده کند.
🇨🇳🤝🇹🇿 تانزانیا باید رابطه اقتصادی با چین را هدفمندتر کند
کارشناسان همچنین بر ضرورت داشتن یک استراتژی مشخص برای تعامل اقتصادی با چین تأکید کرده‌اند.
به گفته Dr Donath Olomi، مدیرعامل Institute of Management and Entrepreneurship Development، تانزانیا باید در مواجهه با چین صرفاً به میزان سرمایه‌گذاری یا ارزش تجارت توجه نکند، بلکه باید بر نتایج بلندمدت این رابطه برای اقتصاد داخلی تمرکز کند.
این استراتژی می‌تواند شامل مواردی مانند:
- افزایش ارزش افزوده داخلی
- انتقال فناوری
- آموزش نیروی انسانی
- مشارکت شرکت‌های داخلی
- توسعه صادرات
- ایجاد زنجیره تأمین محلی
- مشارکت در پروژه‌های زیرساختی
- افزایش ظرفیت تولید صنعتی
باشد.
فرصت‌های قابل توجه برای شرکت‌های ایرانی
افزایش سرمایه‌گذاری صنعتی در تانزانیا تنها برای چین و شرکت‌های چینی فرصت ایجاد نمی‌کند.
برای شرکت‌های ایرانی نیز توسعه بخش تولید و زیرساخت صنعتی تانزانیا می‌تواند زمینه‌هایی برای همکاری ایجاد کند.
به‌ویژه در حوزه‌هایی مانند:
ماشین‌آلات صنعتی، تجهیزات کارخانه‌ای، مواد اولیه، مواد شیمیایی، محصولات پتروشیمی، تجهیزات بسته‌بندی، مصالح ساختمانی، تجهیزات کشاورزی، فناوری‌های تولید، قطعات صنعتی و خدمات فنی و مهندسی.
از سوی دیگر، توسعه کارخانه‌ها و مناطق صنعتی می‌تواند تقاضا برای تأمین‌کنندگان خارجی را افزایش دهد؛ به‌خصوص زمانی که تولیدکنندگان محلی هنوز ظرفیت تأمین تمام نیازهای صنعتی را ندارند.
برای صادرکنندگان ایرانی، بنابراین فقط بررسی «بازار مصرف» تانزانیا کافی نیست؛ بلکه باید زنجیره تأمین پروژه‌های صنعتی و سرمایه‌گذاری نیز بررسی شود.
فرصت اصلی در تانزانیا فقط فروش کالا نیست
روند جدید سرمایه‌گذاری در تانزانیا یک نکته مهم برای شرکت‌های ایرانی دارد:
فرصت بازار می‌تواند از فروش مستقیم کالا فراتر برود و به تأمین زنجیره‌های صنعتی تبدیل شود.
به عنوان نمونه، اگر یک پروژه تولیدی بزرگ در تانزانیا ایجاد شود، ممکن است به ده‌ها گروه کالایی و خدماتی نیاز داشته باشد.
بنابراین شرکت‌های ایرانی می‌توانند به‌جای تمرکز صرف بر صادرات محصول نهایی، بازار را از زاویه:
Industrial Supply → Local Partnership → Technology Transfer → Manufacturing Cooperation
بررسی کنند.
این رویکرد می‌تواند فرصت‌های بیشتری برای همکاری B2B میان ایران و تانزانیا ایجاد کند.
جمع‌بندی
سرمایه‌گذاری چین در تانزانیا در سه‌ماهه آوریل تا ژوئن ۲۰۲۶ به حدود ۳.۱۴ میلیارد دلار رسید و حدود ۹۳ درصد از سرمایه خارجی ثبت‌شده در چارچوب EPZ/SEZ را تشکیل داد.
در همین دوره، تولید با ۱۳۹ پروژه و ۷۶۴.۰۷ میلیون دلار سرمایه، مهم‌ترین بخش سرمایه‌گذاری در چارچوب عمومی سرمایه‌گذاری تانزانیا بود.
با این حال، موفقیت این روند صرفاً به افزایش رقم سرمایه‌گذاری بستگی ندارد. چالش اصلی تانزانیا این است که سرمایه خارجی را به تولید داخلی، ارزش افزوده، انتقال فناوری، توسعه نیروی انسانی و رشد شرکت‌های محلی تبدیل کند.
اگر این ارتباط‌ها به‌درستی شکل بگیرد، سرمایه‌گذاری چین می‌تواند نه‌تنها چند پروژه بزرگ، بلکه یک اکوسیستم صنعتی گسترده‌تر در تانزانیا ایجاد کند.
