بلاگ
زیرساخت حمل‌ونقل تانزانیا؛ موتور جدید توسعه تجارت منطقه‌ای شرق آفریقا
تانزانیا بر توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل و لجستیک برای تقویت تجارت منطقه‌ای تأکید کرده است. این رویکرد بخشی از برنامه بلندمدت کشور برای افزایش اتصال اقتصادی، کاهش هزینه‌های جابه‌جایی کالا، توسعه صادرات و تبدیل تانزانیا به یکی از مراکز مهم حمل‌ونقل و تجارت در شرق و جنوب آفریقا محسوب می‌شود.
در برنامه بلندمدت توسعه تانزانیا برای دوره ۲۰۲۶/۲۷ تا ۲۰۵۰/۵۱، توسعه زیرساخت‌های لجستیکی، گسترش راه‌آهن استاندارد، ارتقای بنادر دارالسلام و تانگا، بهبود شبکه جاده‌ای و توسعه زیرساخت اینترنت پهن‌باند به‌عنوان پروژه‌های راهبردی مورد توجه قرار گرفته‌اند. هدف این اقدامات، تقویت اتصال داخلی و منطقه‌ای و افزایش نقش تانزانیا در زنجیره‌های تجاری شرق آفریقا است.
چرا حمل‌ونقل و لجستیک برای اقتصاد تانزانیا اهمیت دارد؟
تانزانیا به دلیل موقعیت جغرافیایی خود در ساحل اقیانوس هند، تنها به بازار داخلی محدود نیست. این کشور می‌تواند به‌عنوان مسیر دسترسی به بازار کشورهای محصور در خشکی مانند زامبیا، مالاوی، رواندا، بوروندی، اوگاندا و جمهوری دموکراتیک کنگو عمل کند.
بنابراین، هرگونه بهبود در بنادر، جاده‌ها، راه‌آهن، انبارداری و فرآیندهای گمرکی می‌تواند بر هزینه و سرعت تجارت چندین کشور منطقه تأثیر بگذارد.
بر اساس اطلاعات رسمی نهاد سرمایه‌گذاری تانزانیا، بندر دارالسلام یکی از مهم‌ترین دروازه‌های تجاری کشور است و بخش بزرگی از تجارت بین‌المللی تانزانیا از طریق این بندر انجام می‌شود. این بندر همچنین به کشورهای محصور در خشکی شرق و مرکز آفریقا خدمات حمل‌ونقل و ترانزیتی ارائه می‌کند.
توسعه بنادر؛ اولویت اصلی تجارت خارجی
بنادر دارالسلام، تانگا و متوارا نقش مهمی در واردات، صادرات، ترانزیت و اتصال تانزانیا به بازارهای جهانی دارند. توسعه این بنادر می‌تواند ظرفیت تخلیه و بارگیری، سرعت عبور کالا، قابلیت پذیرش کشتی‌های بزرگ‌تر و کارایی زنجیره تأمین را افزایش دهد.
در برنامه‌های توسعه‌ای تانزانیا، ارتقای بندر دارالسلام و توسعه سایر بنادر دریایی، خشک و دریاچه‌ای مورد توجه قرار گرفته است. این اقدامات علاوه بر افزایش ظرفیت تجارت، می‌تواند به ایجاد اشتغال، افزایش درآمدهای دولتی و تقویت فعالیت‌های صنعتی و خدماتی در مناطق پیرامونی منجر شود.
بندر دارالسلام و کریدورهای منطقه‌ای
بندر دارالسلام تنها یک بندر ملی نیست؛ بلکه بخشی از شبکه کریدورهای تجاری منطقه‌ای است. کالاهایی که از این بندر وارد می‌شوند، می‌توانند از طریق جاده و راه‌آهن به کشورهای همسایه منتقل شوند.
به همین دلیل، توسعه بندر باید هم‌زمان با بهبود مسیرهای پسکرانه، پایانه‌های بار، گمرک، انبارها و سیستم‌های مدیریت حمل‌ونقل انجام شود. در غیر این صورت، افزایش ظرفیت بندر ممکن است با گلوگاه‌های جاده‌ای یا ریلی در داخل کشور مواجه شود.
راه‌آهن استاندارد و کاهش هزینه حمل کالا
راه‌آهن استاندارد یا Standard Gauge Railway – SGR یکی از مهم‌ترین پروژه‌های زیرساختی تانزانیا است. این شبکه با هدف افزایش ظرفیت جابه‌جایی مسافر و بار، کاهش فشار بر جاده‌ها و بهبود ارتباط میان مراکز تولیدی، شهرها، بنادر و کشورهای همسایه توسعه می‌یابد.
راه‌آهن می‌تواند برای انتقال کالاهای حجیم و سنگین مانند مواد معدنی، محصولات کشاورزی، مصالح ساختمانی، سوخت و کالاهای کانتینری مزیت قابل‌توجهی داشته باشد.
بانک توسعه آفریقا در سال ۲۰۲۳ تأمین مالی پروژه خط‌آهن استاندارد تانزانیا–بوروندی را تأیید کرد. این پروژه با هدف توسعه کریدور مرکزی، بهبود ارتباطات فرامرزی و اتصال بهتر کشورهای منطقه به بندر دارالسلام طراحی شده است.
جاده‌ها و اتصال مناطق تولیدی به بازارها
اگرچه بنادر و راه‌آهن نقش مهمی در تجارت بین‌المللی دارند، اما جاده‌ها همچنان بخش اصلی اتصال مزارع، معادن، کارخانه‌ها، مراکز توزیع و بازارهای مصرف را تشکیل می‌دهند.
بهبود جاده‌های بین‌شهری و روستایی می‌تواند:
-
دسترسی تولیدکنندگان به بازار را افزایش دهد؛
-
زمان انتقال کالا را کاهش دهد؛
-
ضایعات محصولات کشاورزی را کم کند؛
-
هزینه نگهداری وسایل نقلیه را کاهش دهد؛
-
تجارت میان تانزانیا و کشورهای همسایه را تسهیل کند؛
-
سرمایه‌گذاری در مناطق کمترتوسعه‌یافته را افزایش دهد.
پروژه‌های مرتبط با کریدورهای حمل‌ونقل تانزانیا، زامبیا، مالاوی و موزامبیک نیز با هدف تقویت اتصال منطقه‌ای، افزایش ایمنی، کاهش گلوگاه‌های لجستیکی و بهبود تجارت فرامرزی دنبال شده‌اند.
لجستیک یکپارچه؛ فراتر از ساخت جاده و بندر
توسعه لجستیک تنها به ساخت زیرساخت فیزیکی محدود نمی‌شود. یک سیستم لجستیکی کارآمد نیازمند هماهنگی میان بنادر، راه‌آهن، جاده‌ها، گمرک، انبارها، شرکت‌های حمل‌ونقل، بانک‌ها و سامانه‌های دیجیتال است.
از مهم‌ترین اقدامات مورد نیاز در این زمینه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
-
دیجیتالی‌کردن فرآیندهای گمرکی؛
-
توسعه پایانه‌های حمل‌ونقل ترکیبی؛
-
ایجاد انبارها و مراکز توزیع منطقه‌ای؛
-
بهبود سیستم رهگیری محموله‌ها؛
-
توسعه خدمات حمل‌ونقل کانتینری؛
-
کاهش زمان توقف کامیون‌ها در مرزها؛
-
هماهنگی بهتر میان سازمان‌های دولتی و شرکت‌های خصوصی.
گزارش‌های جدید درباره یکپارچگی اقتصادی آفریقا نیز تأکید می‌کنند که کاهش هزینه تجارت تنها از طریق ساخت زیرساخت ممکن نیست؛ بلکه اتصال سامانه‌های گمرکی، استانداردها، پرداخت‌ها، حمل‌ونقل و خدمات دیجیتال نیز اهمیت اساسی دارد.
فرصت‌های تجاری ناشی از توسعه زیرساخت تانزانیا
سرمایه‌گذاری در حمل‌ونقل و لجستیک می‌تواند تقاضا برای طیف گسترده‌ای از کالاها و خدمات را افزایش دهد. برخی از مهم‌ترین فرصت‌ها عبارت‌اند از:
ماشین‌آلات و تجهیزات عمرانی
تجهیزات راه‌سازی، ماشین‌آلات حفاری، جرثقیل، لیفتراک، تجهیزات بندری و ماشین‌آلات نگهداری جاده‌ها از نیازهای مهم پروژه‌های زیرساختی هستند.
تجهیزات انبارداری و زنجیره تأمین
قفسه‌های صنعتی، سیستم‌های مدیریت انبار، کانتینر، تجهیزات بارگیری، سردخانه و فناوری‌های رهگیری کالا می‌توانند در توسعه لجستیک تانزانیا نقش داشته باشند.
مصالح ساختمانی و مواد صنعتی
توسعه جاده، بندر، راه‌آهن و مراکز لجستیکی به سیمان، فولاد، مواد عایق، مواد شیمیایی ساختمانی، تجهیزات برقی و سایر محصولات صنعتی نیاز دارد.
خدمات مهندسی و مشاوره‌ای
طراحی زیرساخت، مدیریت پروژه، مطالعات امکان‌سنجی، نگهداری تجهیزات، آموزش نیروی انسانی و راهکارهای مدیریت زنجیره تأمین از دیگر حوزه‌های قابل بررسی هستند.
فناوری اطلاعات و حمل‌ونقل هوشمند
سامانه‌های مدیریت ناوگان، ردیابی محموله، رزرو دیجیتال، مدیریت ترافیک، پرداخت الکترونیکی و پلتفرم‌های تجارت و حمل‌ونقل دیجیتال می‌توانند بهره‌وری این بخش را افزایش دهند.
اهمیت این روند برای شرکت‌های ایرانی
توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل و لجستیک تانزانیا می‌تواند برای شرکت‌های ایرانی فعال در حوزه ماشین‌آلات، تجهیزات صنعتی، مصالح ساختمانی، مواد شیمیایی، فناوری اطلاعات، خدمات مهندسی و تجهیزات کشاورزی فرصت ایجاد کند.
بااین‌حال، ورود به این بازار نیازمند بررسی دقیق پروژه‌ها، مناقصه‌ها، الزامات فنی، استانداردهای واردات، شرایط تأمین مالی، انتخاب شریک محلی و شناخت نهادهای مسئول است. همچنین شرکت‌ها باید پیش از ارائه پیشنهاد تجاری، هزینه حمل، بیمه، ترخیص، خدمات پس از فروش و دسترسی به قطعات یدکی را ارزیابی کنند.
جمع‌بندی
توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل و لجستیک، یکی از پایه‌های اصلی برنامه اقتصادی تانزانیا برای تقویت تجارت منطقه‌ای است. توسعه بنادر، راه‌آهن استاندارد، جاده‌ها، پایانه‌های خشک، انبارها و سامانه‌های دیجیتال می‌تواند جایگاه تانزانیا را به‌عنوان دروازه تجاری شرق و مرکز اتصال بازارهای منطقه‌ای تقویت کند.
این روند علاوه بر کاهش هزینه و زمان حمل کالا، فرصت‌هایی را برای سرمایه‌گذاری، صادرات تجهیزات، ارائه خدمات فنی و ایجاد همکاری‌های تجاری میان شرکت‌های تانزانیایی و خارجی فراهم می‌کند.
مرکز تجاری ایران و تانزانیا می‌تواند در زمینه بررسی پروژه‌های زیرساختی، تحلیل بازار لجستیک، شناسایی فرصت‌های صادراتی، ارتباط با شرکت‌های محلی و طراحی مسیر ورود شرکت‌های ایرانی به بازار تانزانیا، خدمات مشاوره و تسهیل‌گری ارائه دهد.
