بلاگ
تانزانیا و کشورهای SADC خواستار سرمایهگذاری بیشتر در منابع آب زیرزمینی شدند؛ تأکید بر پایش و امنیت آبی منطقه
هشتمین کنفرانس آبهای زیرزمینی جامعه توسعه جنوب آفریقا (SADC) با حضور نمایندگان، کارشناسان و فعالان حوزه آب از ۲۴ کشور، از ۱۸ تا ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶ در دارالسلام تانزانیا برگزار شد. شرکتکنندگان در این نشست بر ضرورت افزایش سرمایهگذاری در اکتشاف، پایش و مدیریت پایدار منابع آب زیرزمینی و تقویت همکاری میان کشورهای منطقه تأکید کردند.
این کنفرانس با شعار «سفرههای آب زیرزمینی مشترک، صداهای برابر؛ تسریع تابآوری آبهای زیرزمینی برای آیندهای با امنیت آبی» برگزار شد و موضوعاتی مانند مدیریت منابع آب مشترک میان کشورها، توسعه فناوریهای پایش، تبادل دادههای هیدرولوژیکی و افزایش تابآوری در برابر تغییرات اقلیمی را در دستور کار داشت.
تغییرات اقلیمی، ضرورت مدیریت منابع آب زیرزمینی را افزایش داده است
در این نشست، مقامهای وزارت آب تانزانیا هشدار دادند که تکرار خشکسالیها و سیلابها، اتکای سنتی به منابع آب سطحی مانند رودخانهها، دریاچهها و سدها را با چالش بیشتری روبهرو کرده است.
مواجومه وازیری، دبیر دائمی وزارت آب تانزانیا، تأکید کرد که منابع آب زیرزمینی میتوانند در دورههای کمآبی نقش ذخیره راهبردی و پشتیبان تأمین آب را ایفا کنند. به گفته او، امنیت آبی تنها به تأمین آب آشامیدنی محدود نیست و با تولید مواد غذایی، انرژی، توسعه اقتصادی و ثبات اجتماعی ارتباط مستقیم دارد.
کشورهای منطقه نیز بر این موضوع تأکید کردند که افزایش برداشت بدون برنامه، آلودگی منابع و ضعف سازوکارهای نظارتی میتواند پایداری سفرههای آب زیرزمینی را تهدید کند.
تقویت سامانههای پایش آب در دارالسلام و اکتشاف منابع در دودوما
یکی از محورهای مهم کنفرانس، معرفی پروژههای همکاری فنی میان تانزانیا و مؤسسه مدیریت آبهای زیرزمینی SADC (SADC-GMI) بود.
مقامهای تانزانیا به چند نمونه از این همکاریها اشاره کردند:
- پروژه پایش آبهای زیرزمینی دارالسلام: این پروژه با هدف تقویت توان نهادی و فنی برای پایش سفرههایی اجرا شده است که در تأمین آب شهر دارالسلام نقش دارند.
- پروژه زوکونی در دودوما: این طرح بر اکتشاف و مدیریت منابع آب زیرزمینی تمرکز دارد و میتواند به شناسایی بهتر منابع قابل بهرهبرداری کمک کند.
- پروژه مرکزی آبهای زیرزمینی: مجموعهای از مداخلات هدفمند برای پاسخگویی به نیازهای محلی و افزایش تابآوری جوامع روستایی در برابر شوکهای اقلیمی.
تجربه پروژه زیرساخت آب زیرزمینی نزوگونی در منطقه دودوما نیز نمونهای از همکاری منطقهای در این زمینه است. این پروژه که در ژوئن ۲۰۲۵ با مشارکت دولت تانزانیا، SADC-GMI و بانک جهانی افتتاح شد، شامل دو چاه پایش آب زیرزمینی و یک چاه تولیدی به عمق ۱۷۰ متر با ظرفیت گزارششده ۱۲۰۰ لیتر در ساعت بود. این سامانه برای حدود ۲۰۰ نفر، از جمله دانشآموزان و کارکنان یک مدرسه، آب تأمین میکند.
درخواست کشورهای SADC برای سرمایهگذاری و مدیریت سفرههای مشترک
نمایندگان کشورهای عضو SADC در این کنفرانس بر این نکته تأکید کردند که سفرههای آب زیرزمینی در بسیاری از مناطق از مرزهای سیاسی کشورها عبور میکنند؛ بنابراین مدیریت آنها به همکاری فرامرزی، تبادل دادههای قابل اتکا و برنامهریزی هماهنگ نیاز دارد.
رائونا موکومانگنی، مدیر زیرساخت و خدمات دبیرخانه SADC، درباره تهدیدهایی مانند آلودگی، برداشت ناپایدار و ضعف ساختارهای نهادی هشدار داد و بر ضرورت حفاظت از منابع آب زیرزمینی بهعنوان یک دارایی راهبردی تأکید کرد.
به گفته او، در چارچوب پروژه مدیریت پایدار آبهای زیرزمینی که با حمایت بانک جهانی و تسهیلات محیط زیست جهانی (GEF) اجرا میشود، حدود ۲۵ پروژه کمکهزینهای در ۱۲ کشور عضو در حال اجرا بوده است. وی همچنین از شرکتکنندگان خواست سه تا پنج پروژه سرمایهپذیر و قابل تأمین مالی را برای پیگیری عملی شناسایی کنند.
جیمز سورامبا، مدیر اجرایی SADC-GMI، نیز تأمین مالی، ظرفیت نهادی و اجرای عملی پروژهها را از چالشهای مهم این حوزه دانست و بر لزوم تبدیل توافقها و گفتوگوهای منطقهای به برنامههای اجرایی تأکید کرد.
ابعاد و دستاوردهای کنفرانس دارالسلام
بر اساس گزارش منتشرشده از نشست، این کنفرانس ۱۰۱ شرکتکننده از ۲۴ کشور را گرد هم آورد و ۶۱ درصد حاضران را زنان تشکیل میدادند. مباحث فنی بر سه محور مهم متمرکز بود: استفاده از داده و اطلاعات برای تصمیمگیری در حوزه امنیت آبی، توسعه فناوری و همکاری در مدیریت سفرههای آب زیرزمینی فرامرزی، و نوآوری برای افزایش سازگاری با تغییرات اقلیمی.
این آمار نشاندهنده گستردگی مشارکت منطقهای در موضوعی است که علاوه بر محیط زیست، با کشاورزی، توسعه شهری، صنعت و زیرساختهای عمومی ارتباط دارد.
فرصتهای تجاری و سرمایهگذاری برای شرکتهای ایرانی
توجه کشورهای آفریقای جنوبی و شرقی به توسعه منابع آب زیرزمینی میتواند زمینههایی برای همکاری شرکتهای ایرانی فعال در حوزه آب، تجهیزات صنعتی و خدمات مهندسی ایجاد کند. مهمترین زمینههای قابل بررسی عبارتاند از:
۱. تجهیزات حفاری و اکتشاف: تأمین دستگاههای حفاری چاه، تجهیزات ژئوفیزیک، ابزارهای مطالعات هیدروژئولوژی و تجهیزات ارزیابی سفرههای زیرزمینی.
۲. سامانههای پایش و اندازهگیری: عرضه حسگرهای سطح و کیفیت آب، تجهیزات اندازهگیری دبی و فشار، سامانههای ثبت داده و ابزارهای پایش برخط.
۳. پمپها و تجهیزات انتقال آب: تأمین پمپهای شناور، تجهیزات کنترل فشار، لولهها، اتصالات و سامانههای انتقال آب، از جمله راهکارهای خورشیدی برای مناطق دورافتاده.
۴. تصفیه و کنترل کیفیت آب: ارائه تجهیزات آزمایشگاهی، سامانههای تصفیه و گندزدایی و فناوریهای کنترل آلودگی منابع آب.
۵. خدمات مهندسی و انتقال فناوری: انجام مطالعات امکانسنجی، طراحی و اجرای پروژههای آبرسانی، آموزش نیروی انسانی و نگهداری زیرساختها.
برای ورود به این بازار، شرکتهای ایرانی باید نیازهای واقعی پروژهها، استانداردهای فنی، شرایط مناقصه، الزامات تأمین مالی و امکان همکاری با پیمانکاران و نهادهای محلی را بررسی کنند. تأکید کنفرانس بر سرمایهگذاری، به معنای اعلام قرارداد قطعی یا سفارش مشخص برای شرکتهای خارجی نیست؛ بلکه نشانه افزایش توجه منطقه به این حوزه و شکلگیری زمینههای بالقوه همکاری است.
چشمانداز امنیت آبی و توسعه زیرساخت در آفریقای جنوبی
نتایج کنفرانس دارالسلام نشان میدهد که مدیریت آبهای زیرزمینی به یکی از محورهای مهم همکاری منطقهای در جنوب آفریقا تبدیل شده است. افزایش خشکسالیها، سیلابها، رشد شهرنشینی و نیاز بخش کشاورزی و صنعت به منابع پایدار آب، ضرورت توسعه سامانههای پایش و سرمایهگذاری در زیرساختهای مرتبط را افزایش داده است.
برای تانزانیا، تقویت پروژههای پایش در دارالسلام، اکتشاف منابع در دودوما و همکاری با نهادهای منطقهای میتواند به بهبود مدیریت منابع آب و افزایش تابآوری جوامع کمک کند. برای شرکتهای ایرانی نیز پیگیری پروژههای آینده در حوزه حفاری، تجهیزات پایش، پمپاژ، تصفیه و خدمات مهندسی میتواند راهی برای شناسایی فرصتهای همکاری در بازار زیرساخت آب آفریقا باشد.