تانزانیا و ژاپن در حال گسترش همکاریهای خود در حوزه بازار کربن، کاهش انتشار گازهای گلخانهای و فناوریهای پاک هستند. جدیدترین همکاری در چارچوب سازوکار اعتباردهی مشترک (Joint Crediting Mechanism – JCM) شکل گرفته و هدف آن ایجاد و توسعه پروژههایی است که همزمان به کاهش انتشار کربن و توسعه فناوریهای کمانتشار در تانزانیا کمک کنند.
در تازهترین توافق، مرکز ملی پایش کربن تانزانیا (NCMC) با شرکتهای ژاپنی BrickLayers Asset Management و AMAMO برای توسعه پروژههای بازار کربن همکاری کرده است. یکی از محورهای اصلی این همکاری، پروژه توسعه و توزیع اجاقهای پربازده و کممصرف در تانزانیا است.
پروژه حدود ۷۰۰ هزار اجاق پربازده در تانزانیا
بر اساس اعلام شرکت AMAMO، یکی از نخستین پروژههای مورد نظر در این همکاری، توسعه و توزیع حدود ۷۰۰ هزار دستگاه اجاق پربازده در تانزانیا است.
این پروژه قرار است از طریق استفاده از سرمایه و فناوری ژاپنی و در چارچوب JCM توسعه پیدا کند و کاهش مصرف سوخت و انتشار گازهای گلخانهای را دنبال کند.
استفاده از اجاقهای کممصرف میتواند علاوه بر کاهش مصرف سوخت، به کاهش هزینه انرژی خانوارها و کاهش آلودگی ناشی از روشهای سنتی پختوپز کمک کند.
JCM چیست و چرا برای تانزانیا اهمیت دارد؟
Joint Crediting Mechanism یا JCM سازوکاری میان ژاپن و کشورهای شریک است که از طریق آن، فناوریها، محصولات، سیستمها و زیرساختهای کاهنده انتشار به کشورهای شریک منتقل میشوند.
هدف این سازوکار، اندازهگیری کاهش انتشار گازهای گلخانهای و ایجاد اعتبار کربنی متناسب با مشارکت طرفین است.
ژاپن و تانزانیا در ۲۸ مه ۲۰۲۵ تفاهمنامه همکاری برای آغاز JCM را امضا کردند و نخستین جلسه کمیته مشترک دو کشور نیز در سپتامبر ۲۰۲۵ برگزار شد. پس از تصویب قوانین و دستورالعملهای JCM، امکان اجرای پروژههای این سازوکار در تانزانیا فراهم شد.
ژاپن در سال ۲۰۲۶ تانزانیا را در فهرست کشورهای شریک JCM قرار داده و این کشور در کنار مجموعهای از کشورهای آفریقایی و آسیایی، بخشی از برنامه ژاپن برای گسترش زیرساختهای کاهنده انتشار محسوب میشود.
چرا اجاقهای کممصرف اهمیت دارند؟
بخش قابل توجهی از خانوارها در تانزانیا همچنان به سوختهای سنتی برای پختوپز وابستهاند. بهبود فناوری اجاقها میتواند میزان سوخت مورد نیاز برای پخت غذا را کاهش دهد.
از مهمترین آثار بالقوه توسعه اجاقهای پربازده میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- کاهش مصرف سوخت
- کاهش انتشار گازهای گلخانهای
- کاهش آلودگی هوای داخل خانه
- کاهش فشار بر منابع جنگلی
- کاهش هزینه انرژی خانوارها
- ایجاد فرصتهای اقتصادی در بازار فناوری پاک
- ایجاد ظرفیت برای تولید اعتبار کربنی
یک پروژه مستقل اجاقهای کممصرف در تانزانیا نیز در سال ۲۰۲۶ توانسته است نخستین برچسبهای اعتباری واجد شرایط CORSIA را برای اعتبارات تولیدشده بر اساس روششناسی اجاقهای کممصرف دریافت کند که نشاندهنده رشد این حوزه در بازار کربن تانزانیا است.
نقش بازار کربن در تأمین مالی پروژههای پاک
یکی از نکات مهم در همکاری تانزانیا و ژاپن، استفاده از بازار کربن برای ایجاد منابع مالی پروژههای کاهش انتشار است.
در این مدل، پروژههایی که بتوانند میزان مشخصی از کاهش انتشار گازهای گلخانهای را ایجاد و آن را بر اساس روشهای مورد تأیید اندازهگیری و راستیآزمایی کنند، میتوانند زمینه تولید اعتبار کربنی را فراهم کنند.
به همین دلیل، پروژههای انرژی پاک، اجاقهای کممصرف و فناوریهای کاهش مصرف انرژی میتوانند علاوه بر اثرات زیستمحیطی، یک مدل جدید برای تأمین مالی پروژههای توسعهای ایجاد کنند.
اهمیت فناوریهای پاک برای اقتصاد تانزانیا
همکاری کربنی تانزانیا و ژاپن تنها به موضوع کاهش انتشار محدود نیست.
مقامات تانزانیا اعلام کردهاند که این نوع همکاری میتواند مشارکت بخش خصوصی در بازار کربن را افزایش دهد و پروژههایی با مزایای زیستمحیطی، بهداشتی و اقتصادی ایجاد کند. همچنین انتقال فناوریهای جدید برای کاهش انتشار میتواند ظرفیت داخلی تانزانیا را در زمینه اندازهگیری، گزارشدهی و راستیآزمایی انتشارها تقویت کند.
این موضوع با اهداف برنامه ملی انرژی پاک و استراتژی National Clean Cooking Strategy 2024–2034 تانزانیا نیز ارتباط دارد؛ این استراتژی بر توسعه فناوریهای پختوپز پاک، استانداردهای تجهیزات و بررسی ظرفیت فناوریهای پاک برای همکاریهای بازار کربن تأکید دارد.
فرصتهای سرمایهگذاری در فناوری پاک تانزانیا
گسترش پروژههای JCM و بازار کربن میتواند حوزههای مختلفی را برای سرمایهگذاری و همکاری ایجاد کند.
از جمله:
- فناوری اجاقهای کممصرف: تولید، واردات، توزیع و توسعه نسل جدید اجاقهای پربازده.
- انرژی پاک و تجهیزات کممصرف: توسعه فناوریهایی که مصرف انرژی و انتشار گازهای گلخانهای را کاهش میدهند.
- پروژههای اعتبار کربنی: طراحی و اجرای پروژههایی که قابلیت تولید اعتبار کربنی داشته باشند.
- سیستمهای اندازهگیری و پایش: توسعه فناوریهای Measurement, Reporting and Verification (MRV) برای اندازهگیری دقیق کاهش انتشار.
- انرژی خورشیدی و راهکارهای غیرشبکهای: توسعه راهکارهای انرژی پاک برای مناطق خارج از شبکه برق.
- فناوریهای پاک صنعتی: انتقال فناوری برای کاهش مصرف انرژی و انتشار در بخشهای صنعتی و تولیدی.
فرصتهای احتمالی برای شرکتهای ایرانی
برای شرکتهای ایرانی فعال در حوزه انرژی، تجهیزات کممصرف، انرژی خورشیدی، فناوریهای پاک، تجهیزات اندازهگیری و خدمات فنی و مهندسی، تحولات بازار کربن تانزانیا میتواند موضوعی قابل بررسی باشد.
شرکتهایی که در زمینه فناوریهای کاهش مصرف انرژی، تجهیزات پختوپز کممصرف، انرژی تجدیدپذیر، سیستمهای پایش و پروژههای کاهش انتشار فعالیت دارند، میتوانند بازار تانزانیا را از منظر انتقال فناوری، تولید، توزیع، مشارکت پروژهای و همکاری با شرکتهای محلی بررسی کنند.
البته ورود به پروژههای بازار کربن نیازمند بررسی دقیق چارچوب قانونی تانزانیا، روششناسی اعتباردهی، الزامات MRV، ثبت پروژه و مقررات مربوط به انتقال و استفاده از اعتبارات کربنی است.
تانزانیا و مسیر توسعه اقتصاد سبز
همکاری جدید تانزانیا و ژاپن نشان میدهد که اقتصاد سبز و بازار کربن بهتدریج به یکی از حوزههای قابل توجه همکاریهای بینالمللی تانزانیا تبدیل شده است.
در این میان، پروژههایی مانند اجاقهای پربازده میتوانند همزمان چند هدف را دنبال کنند: کاهش مصرف سوخت، کاهش انتشار، بهبود شرایط زندگی خانوارها، توسعه فناوری و ایجاد فرصت برای سرمایهگذاری بخش خصوصی.
تجربه همکاری تانزانیا و ژاپن در قالب JCM همچنین میتواند مسیر اجرای پروژههای جدید در حوزه انرژی پاک و فناوریهای کمکربن را در سالهای آینده توسعه دهد.
جمعبندی
تانزانیا و ژاپن در حال گسترش همکاری خود در بازار کربن و فناوریهای کاهش انتشار هستند و اجاقهای کممصرف یکی از نخستین حوزههای مهم این همکاری به شمار میروند.
بر اساس توافق جدید میان مرکز ملی پایش کربن تانزانیا و شرکتهای ژاپنی، توسعه پروژههایی از جمله توزیع حدود ۷۰۰ هزار اجاق پربازده در چارچوب JCM در دستور کار قرار گرفته است.
این روند میتواند فرصتهایی را برای توسعه فناوریهای پاک، انتقال دانش فنی، سرمایهگذاری سبز و مشارکت بخش خصوصی در بازار کربن تانزانیا ایجاد کند.
منابع اصلی: The Guardian Tanzania، National Carbon Monitoring Centre، Ministry of the Environment Japan، JCM Tanzania–Japan و AMAMO.
